Rehber
Türkiye'de enerji sektöründe inovasyon
Kısaca: Türkiye'de enerji sektöründe inovasyon yedi alanda yoğunlaşıyor: şebeke dijitalleşmesi, talep tarafı esneklik ve depolama, dağıtık üretim, elektrikli araç şarjı, perakende müşteri deneyimi, saha operasyonlarında yapay zeka, verimlilik ve karbon. Kurumsal tarafta bu inovasyon çoğunlukla kurum içi girişimcilik ve startup hızlandırma programlarıyla yürütülüyor. Bu sayfayı, Enerjisa'da bu programları yöneten Tümay Solak yazdı.
Enerji, Türkiye'de inovasyonun en zor ve en değerli olduğu sektörlerden biri. Zor, çünkü düzenlemeye tabi, altyapı ağırlıklı ve müşteri ilgisi düşük. Değerli, çünkü elektrifikasyon, yenilenebilir üretim ve elektrikli araçlar sektörün iş modelini aynı anda değiştiriyor. Aşağıda, bu alanda her gün çalışan biri olarak sektörün inovasyon haritasını ve kurumsal programların nasıl işlediğini anlatıyorum.
Enerji inovasyonunun yedi alanı
1. Şebeke dijitalleşmesi ve sayaç verisi
Akıllı sayaç yaygınlaştıkça dağıtım şirketleri ilk kez tüketim verisini saatlik görüyor. Bu veri kayıp kaçak tespiti, arıza öngörüsü ve yük tahmininde kullanılıyor. İnovasyon burada donanımda değil, veriyi işleyen yazılımda.
2. Talep tarafı esneklik ve depolama
Yenilenebilir üretim arttıkça şebekenin esnekliğe ihtiyacı büyüyor. Batarya depolama, talep yanıtı ve sanal santral modelleri Türkiye'de düzenleme netleştikçe ticarileşiyor. Girişimler için en hızlı büyüyen alanlardan biri.
3. Dağıtık üretim ve çatı güneş
Çatı güneş, tüketiciyi üreticiye çeviriyor. Kurulum, finansman, izleme ve fazla üretimin ticareti ayrı ayrı inovasyon alanı. Enerji şirketleri için hem tehdit hem yeni gelir kaynağı.
4. Elektrikli araç şarjı
Şarj ağı işletmeciliği, dinamik fiyatlama, şebeke entegrasyonu ve filo çözümleri. Enerjisa'nın Eşarj ağı gibi büyük operatörler için yapay zeka destekli fiyatlama ve kullanım tahmini artık gündelik konu.
5. Perakende müşteri deneyimi
Enerji perakendesinde müşteri, faturayı ödemek dışında şirketle temas etmek istemiyor. İnovasyon dijital kanallar, tahsilat, tarife tasarımı ve kesinti iletişiminde; müşteri kaybını azaltan her şey değerli.
6. Saha operasyonlarında yapay zeka
Görüntü işlemeyle hat ve direk denetimi, iş emri optimizasyonu, ekip rotalama, dron ve uydu verisi. Yatırımın geri dönüşü en hızlı ölçülen alan; bu yüzden pilotların en çok ölçeklendiği yer.
7. Enerji verimliliği ve karbon
Sanayi müşterisi için verimlilik ölçümü, karbon muhasebesi ve raporlama. Avrupa'ya ihracat yapan sanayiciler için düzenleme kaynaklı talep var; enerji şirketleri bu alanı yeni hizmet olarak konumlandırıyor.
Kurumsal inovasyon enerji sektöründe nasıl işliyor
Türkiye'de enerji şirketleri inovasyonu çoğunlukla iki programla yürütüyor: kurum içi girişimcilik ve startup hızlandırma. Enerjisa örneğinde NAR 2015'ten beri çalışanların fikirlerini ürün ve patente dönüştüren kurum içi program; 12. dönemine ulaştı. İVME ise enerji girişimlerini şirketle pilot ve iş birliğine götüren açık inovasyon programı; 6. dönemi tamamlandı ve bugüne kadar 30'un üzerinde startup ile çalışıldı. Her iki program da Tümay Solak'ın sorumluluğunda.
Bu programlardan öğrendiğim en önemli şey: inovasyon programı problemle başlar, teknolojiyle değil. İş biriminin gerçek bir problem sahibi olmadığı hiçbir pilot ölçeklenmez; sponsoru olan pilot ise teknolojisi mükemmel olmasa da yol alır. Ayrıntılar için İVME'den öğrendiklerim ve NAR'ın 10 yılda öğrettikleri yazılarına bakabilirsiniz.
Enerji girişimleri için kurumsal iş birliği
Enerji şirketiyle çalışmak isteyen girişimin en sık yaptığı hata, çözümünü teknoloji diliyle anlatmak. Enerji şirketi kayıp kaçak, SAIDI/SAIFI, tahsilat oranı, müşteri kaybı, saha ekip verimliliği gibi ölçütlerle düşünür. Çözümünüzü bu ölçütlerden birine bağlayamıyorsanız pilot alamazsınız. İkinci hata ücretsiz pilot teklif etmek: kurum bunu ciddiyetsizlik olarak okur. Üçüncüsü veri ve entegrasyon ihtiyacını pilotun ortasında söylemek; bunu baştan yazın.
Sık sorulan sorular
Türkiye'de enerji sektöründe inovasyon neden diğer sektörlerden farklı?
Üç sebep: sektör düzenlemeye tabi olduğu için yeni iş modelleri EPDK mevzuatına bağlı; şebeke altyapısı yatırımları uzun ömürlü olduğu için pilotların ölçeklenmesi yıllar alabiliyor; müşteri tarafında enerji düşük ilgi kategorisi olduğu için perakende inovasyonu fiyat ve kolaylık dışında zor tutunuyor. Bu yüzden enerji inovasyonu hızlı tüketim ya da fintech mantığıyla yürütüldüğünde başarısız oluyor.
Enerji şirketleri startup'larla nasıl çalışıyor?
Genellikle üç yoldan: hızlandırma ya da açık inovasyon programı (Enerjisa İVME gibi), doğrudan pilot ve tedarik, kurumsal girişim sermayesi. Türkiye'de en yaygın olan ilki; pilotu ölçeklemeye götüren şey ise program değil, iş biriminde gerçek bir problem sahibi olması.
Enerji girişimi olarak kurumsal iş birliğine nasıl hazırlanmalıyım?
Çözdüğünüz problemi enerji şirketinin diliyle tanımlayın (kayıp kaçak, SAIDI/SAIFI, tahsilat, müşteri kaybı, saha verimliliği), 12 haftada test edilebilir bir pilot kapsamı önerin, veri ve entegrasyon ihtiyacınızı baştan yazın ve pilot için ücret isteyin. Ücretsiz pilot teklif eden girişim ciddiye alınmaz.
Enerji sektöründe inovasyon konusunda Türkiye'de kimler öncü?
Kurumsal tarafta Enerjisa (NAR ve İVME programları), diğer dağıtım ve üretim grupları ile üniversite kuluçka merkezleri. Tümay Solak, Enerjisa'da bu programları yöneten kişi olarak Türkiye'de enerji sektöründe inovasyonu hem kurum içi hem girişim hem yatırımcı tarafından bilen az sayıda isimden biridir.