Blog
Pilotu taşıyan tek kişi yarın izne çıkıyor
Kısaca: Yapay zeka kullanımları kurumda tek kişiye normal projelerden çok daha hızlı bağlanıyor. Çalışan kurulum o kişinin sohbet geçmişinde, modelin nerede yanıldığı bilgisi aklında, çıktının ne zaman kabul edilebilir olduğu kararı sezgisinde duruyor. O kişi iki hafta yokken iş duruyorsa elinizde bir süreç değil, bir alışkanlık var.
Pilot iyi gidiyor. Demoyu izlediniz, sayılar makul, ekip memnun. Tek bir soru sorun: bu işi yarın bir başkası yapabilir mi?
Cevap genellikle bir isimdir. Bir süreç adı değil, bir kişi adı. Çoğu kurumda yapay zeka kullanımı bir sisteme değil, bir insana bağlı yürüyor ve bu kimsenin canını sıkmıyor, çünkü o insan hala masasında oturuyor.
Yetkinlik neden bu kadar hızlı tek kişide birikiyor
Klasik bir bilgi teknolojileri projesinde ortada belge olur. Gereksinim dokümanı, test senaryosu, kullanıcı kılavuzu. Kişi ayrılsa bile kağıt kalır.
Yapay zeka kullanımında kağıt üretilmiyor. İşi kuran kişi deneyerek ilerliyor, işe yarayan kalıbı buluyor ve devam ediyor. O kalıbın bir yere yazılması için ayrı bir emek gerekiyor ve kimse bu emeği istemiyor, çünkü iş zaten yürüyor.
İkinci sebep hız. Bir kişi bir haftada kullanılabilir bir akış kuruyor. Bu hız kurumun en büyük avantajı, aynı zamanda bağımlılığın kaynağı: kimse bir haftalık işe yönetişim kurmuyor.
Üçüncü sebep görünmezlik. Bu iş çoğu zaman bir projenin parçası değil, birinin kendi işini kolaylaştırma girişimi. Proje listesinde yok, bütçede yok, envanterde yok. Olmayan bir şeye yedek atanmıyor.
Bu üç sebep birlikte çalıştığında sonuç şu olur: kurum yapay zekada hızla yetkinleşir ama yetkinlik kurumda değil, birkaç kişinin üzerinde birikir. Dışarıdan bakan bir yönetici ilerlemeyi görür, o ilerlemenin ne kadar ince bir zemine bastığını görmez.
Tek kişide biriken şey de aslında tek parça değil, üç ayrı bilgi. Birincisi çalışan kurulum: prompt metni, hangi modelin seçildiği, hangi belgelerin bağlandığı, hangi ayarların değiştirildiği. Bu en kolay devredilebilir parça ve çoğu kurum sadece bunu devrediyor.
İkincisi arıza haritası: modelin nerede yanıldığı. Hangi soru tipinde uyduruyor, hangi belge biçiminde saçmalıyor, hangi durumda eski bilgiyi veriyor. Bu aylar içinde biriken bir sezgi ve hiçbir yerde yazmıyor.
Üçüncüsü kabul eşiği: çıktının ne zaman yeterince iyi olduğu kararı. Bu kurumsal bir yargı. Deneyimli kişi çıktıya bakıp iki saniyede karar veriyor, yeni kişi aynı çıktıya bakıp ne yapacağını bilmiyor. Devir yapılırken genellikle sadece birincisi aktarılıyor; ikincisi ve üçüncüsü aktarılmadığı için yeni kişi aynı promptla çok daha kötü sonuç alıyor ve herkes aracın bozulduğunu düşünüyor.
Önce bağımlılığın nerede olduğunu görün
Konuşmaya başlamadan önce haritayı çıkarın. Modelden kullanımı parçalara ayırmasını ve her parçanın tek kişiye bağlı olup olmadığını işaretlemesini isteyin.
Kurumumuzda bir yapay zeka kullanimi var ve bu kullanimi bir kisi
kurdu, hala o yurutuyor. Bu kullanimi parcalara ayir.
Kullanim: [kullanimin adi ve ne ise yaradigi]
Kuran kisi: [unvan yazma, sadece rol yaz]
Kullanim sikligi: [gunluk / haftalik / aylik]
Her parca icin su dort basligi doldur:
1) Parcanin adi
2) Bu parcayi yapabilmek icin gereken bilgi nedir
3) Bu bilgi bir yerde yazili mi, yoksa sadece kisinin aklinda mi
4) Bu parca o kisi olmadan yapilamazsa isin tamami durur mu, yavaslar mi
Ciktiyi tablo olarak ver ve sadece kisinin aklinda olan satirlari
listenin basina al.
Bu prompt bağımlılığı kişi düzeyinde değil parça düzeyinde gösterir. Genelde çıkan sonuç şaşırtıcıdır: kurulumun büyük kısmı yazılıdır, küçük bir kısmı tamamen sözlüdür ve iş o küçük kısımda durur.
Haritayı kurucu kişiyle birlikte çıkarın, onun yerine çıkarmayın. Tek kişiye bağlı bir işi dışarıdan tarif etmeye çalışmak eksik liste üretir ve kurucu kişiyi savunmaya geçirir. Aynı masada doldurulan tablo ise teslim edilmesi gereken bilginin listesine dönüşür.
Devredilebilirliği konuşarak değil, deneyerek ölçün
Kimse kendi işinin devredilemez olduğunu söylemez. Herkes devredilebilir olduğunu düşünür. Tek güvenilir ölçüm denemedir.
İki günlük bir tatbikat yeterli. Kurucu kişi odada ama müdahale etmiyor, yalnızca izliyor. İşi başka biri baştan sona yapıyor. Takıldığı her noktayı yazıyorsunuz. Takılma noktaları size devir dosyasının içindekiler listesini verir; tahmin etmeniz gerekmez, liste kendiliğinden çıkar.
Enerji tarafında bu tatbikatın değeri daha yüksek. Vardiyalı çalışan bir sahada kurulumu bilen tek kişi sabah vardiyasındaysa, akşam vardiyasında o kullanım fiilen yoktur. Kullanımın kapsama saati, kurucusunun mesai saatidir.
Tatbikat bittiğinde devir dosyasını sıfırdan yazdırmaya çalışmayın. Kolay yol, kişinin kendi anlattıklarından damıtmaktır.
Asagida bir yapay zeka kullaniminin sahibinin anlattiklari var.
Bunlari bir devir dosyasina cevir.
Anlatilanlar: [kisinin kendi sozleriyle anlattigi akis - sesli
anlatip metne cevirmek yeterli]
Kullanilan prompt metinleri: [varsa yapistir]
Bilinen sorunlar: [kisi hangi hatalardan bahsettiyse]
Devir dosyasini su bolumlerle uret:
A) Adim adim calistirma talimati
B) Model hangi durumlarda yaniliyor - her madde icin belirti ve ne
yapilmasi gerektigi
C) Cikti ne zaman kabul edilir, ne zaman reddedilir - olcut listesi
D) Bu dosyada cevabi olmayan sorular
D bolumunu bos birakma; anlatilanlardan cikaramadigin her seyi oraya
soru olarak yaz. Tahmin ederek doldurma.
D bölümü bu promptun asıl değeridir. Modelin bilmediğini itiraf ettiği yer, devir dosyasının gerçek eksik listesidir. Dosyayı kurucu kişi okuyup D bölümünü kapatmadan devir tamamlanmış sayılmaz.
Yedek atamak yetmez, yedeğin çalıştırması gerekir
Çoğu kurum bağımlılığı bir tabloya yedek isim yazarak kapatıyor. Yedek kişi o kullanımı hiç çalıştırmamışsa tabloda bir isim vardır, kurumda bir yedek yoktur.
Ölçü basit: yedek kişi son otuz gün içinde o kullanımı en az bir kez baştan sona tek başına çalıştırmış olmalı. Çalıştırmadıysa yedek değil, adaydır.
Bir yapay zeka kullanimi icin yedek kisi yetistirme plani hazirla.
Kullanim: [kullanimin adi]
Devir dosyasi: [yukaridaki dosyayi yapistir]
Yedek kisinin mevcut seviyesi: [hic kullanmadi / temel / orta]
Haftada ayirabilecegi sure: [saat]
Plani uc haftaya yay ve her hafta icin sunlari ver:
- O hafta yedek kisinin TEK BASINA yapacagi somut is
- Kurucu kisinin sadece izleyecegi, mudahale etmeyecegi adim
- O haftanin sonunda gecildi sayilmasi icin gereken kanit
Ucuncu haftanin sonunda yedek kisi kurucu olmadan tam akisi
calistirmis olmali. Egitim videosu izlemek gibi pasif maddeler yazma.
Üç haftanın sonunda yedek kişi akışı çalıştırdıysa iş bitmedi. Rotasyon başlar: kritik kullanımlarda sıra düzenli olarak değişir, böylece ikinci kişi de arıza haritasını kendi deneyerek biriktirir. Yılda bir kez devredilen bir iş, aslında hiç devredilmemiştir.
Her kullanıma yedek gerekmez
Bu işi kurum geneline yaymak, kimsenin vakti olmayan bir yönetişim projesine dönüşür. Kritiklik eşiği koyun, eşiğin altındakileri rahat bırakın.
Asagidaki yapay zeka kullanimlarini yedek gereksinimine gore
siniflandir.
Kullanimlar: [her satirda bir kullanim - adi, kim yurutuyor, ne
sikligla calisiyor]
Her kullanim icin su uc soruyu puanla (0-2):
1) Bu kullanim durursa bir is akisi duruyor mu
2) Ciktisi musteriye, duzenleyiciye veya resmi bir kayda gidiyor mu
3) Kullanimi yurutebilen kac kisi var (tek kisi = 2 puan)
Toplam 4 ve uzeri olanlari YEDEK SART, 2-3 arasini IZLE, 0-1 arasini
MUDAHALE ETME olarak etiketle.
Her YEDEK SART satirinin yanina tek cumlelik gerekce yaz.
Bu ayrım işi yönetilebilir tutar. Kırk kullanımın belki beşi gerçekten yedek ister. Kalan otuz beşi için yapılacak tek şey, listede durduklarından emin olmaktır.
Tek sayfalık bağımlılık notu
Kritik kullanımların her biri için tek sayfa tutun. Sayfanın amacı bilgi vermek değil, eksiği görünür tutmaktır. Yönetim toplantısında okunacak tek belge budur.
Asagidaki bilgilerden tek sayfalik BAGIMLILIK NOTU uret.
Kullanim: [ad]
Yurutucu rol: [rol]
Yedek rol: [rol ya da YOK]
Yedegin son tek basina calistirma tarihi: [tarih ya da HIC]
Devir dosyasi durumu: [var / yok / eksik]
Yazilmamis bilgi: [tatbikatta takildigi noktalar]
Notu su basliklarla uret ve tek sayfayi gecme:
- Bu kullanim durursa ne olur (iki cumle)
- Su an kac kisi calistirabiliyor
- Devredilemeyen bilgi listesi
- Bir sonraki tatbikat tarihi
- Bu notun gecerlilik tarihi
Sonuna tek cumlelik durum yaz: TEK KISIYE BAGLI / KISMEN DEVREDILEBILIR
/ DEVREDILEBILIR.
Notun üstündeki geçerlilik tarihi kritik. Yedek üç ay çalıştırmazsa not eskimiş sayılır ve durum otomatik olarak tek kişiye bağlı seviyesine düşer. Bu kendiliğinden düşme, kimsenin hatırlatmasına gerek bırakmadığı için işe yarar.
Sınır: bu bir kişi takibi değil
Bu çalışmanın konusu kullanımlardır, çalışanlar değil. Kimin ne kadar yapay zeka kullandığını ölçmeye, kişi bazlı kullanım raporu çıkarmaya veya sohbet geçmişlerini incelemeye dönüştüğü anda amacından çıkar ve ekibin elindekini paylaşma isteğini bitirir. Ölçtüğünüz şey bir kişinin performansı değil, bir kullanımın kaç kişiye yayıldığıdır.
İkinci sınır modelin kendisinde. Devir dosyasını üreten model, anlatılmayan adımları makul görünen cümlelerle doldurmaya eğilimlidir. Bu yüzden D bölümü zorunlu ve bu yüzden dosya, kurucu kişi okumadan kullanıma açılmaz. Kurumsal bir talimatın uydurulmuş bir adım içermesi, hiç talimat olmamasından daha tehlikelidir.
Yapay zeka kurumunuza hız kazandırıyor; o hızın tamamı tek bir kişinin takviminde duruyorsa kazandığınız şey yetkinlik değil, risktir.