Blog
Yapay zekada satın al mı, kur mu: kararı dört testle verin
Kısaca: Yapay zekayı hazır almak ile kendiniz kurmak arasındaki karar çoğu kurumda iki saatlik bir toplantıda, en kıdemli kişinin eğilimiyle veriliyor. Karar zor değil, soru yanlış kurulmuş: seçim bütün bir ürün için değil işin her parçası için ayrı yapılır. Aşağıdaki beş prompt işi parçalara ayırmanızı, hangi parçanın sizi rakipten ayırdığını görmenizi, iki seçeneğin gerçek maliyetini aynı tabloda toplamanızı ve kararı bir sayfada yazılı hale getirmenizi sağlıyor.
Her kurumda bir noktada aynı toplantı yapılıyor. Bir ekip hazır bir ürün almayı öneriyor, öbür ekip aynı işi kendilerinin kurabileceğini söylüyor, toplantı iki saat sürüyor ve karar sonunda teknik bir karşılaştırmayla değil odadaki en kıdemli kişinin eğilimiyle veriliyor.
Sorun kararın yanlış verilmesi değil. Sorunun yanlış kurulmuş olması.
Bu ikili bir soru değil
"Satın alalım mı, kuralım mı" sorusunun iki değil dört cevabı var. Hazır bir ürünü olduğu gibi kullanmak. Hazır bir modelin üstüne kendi kurallarınızı, kendi verinizi ve kendi arayüzünüzü koyan ince bir katman yazmak. Sıfırdan model eğitmek. Ve dördüncüsü, çoğu zaman en az konuşulanı: bu işi şimdilik hiç yapmamak.
Teknoloji şirketi olmayan bir kurumda üçüncü seçenek neredeyse hiçbir zaman doğru cevap değil. Yani gerçek karar birinci ile ikinci arasında ve o karar bütün bir ürün için bir kerede verilmiyor; işin her parçası için ayrı veriliyor.
Bir müşteri talebi akışını düşünün. Gelen metni sınıflandırmak, standart bir cevap taslağı çıkarmak, o taslağı sizin fiyat kurallarınıza göre düzeltmek, müşteriye göndermek. Bu dört adımın ikisi piyasada hazır, biri sadece sizde olan bilgiyle çalışıyor, biri de insanda kalmalı. Kararı adım adım verirseniz hem para hem yıl kazanıyorsunuz.
Birinci test: işi parçalara ayırın
Asagida kurumumda yapay zekaya devretmeyi dusundugum
isin tanimi var. Bu isi en fazla 8 adima ayir.
Her adim icin su sutunlari doldur:
- Adim adi (fiille yaz)
- Girdi: bu adim neyle basliyor
- Cikti: bu adim neyi uretiyor
- Bu adim piyasada hazir urunlerde standart olarak var
mi: var / kismen / yok
- Bu adim bizim kendi kuralimiza, kendi verimize veya
kendi karar mantigimiza bagli mi: evet / kismen / hayir
- Onerilen yol: hazir urun / hazir model uzerine kendi
katmanimiz / insanda kalsin
Kurallar:
- Urun adi ONERME, marka yazma.
- Emin olmadigin satirda "bilinmiyor" yaz, tahmini bilgi
gibi yazma.
- Adim sayisini sisirme; birlesebilen adimlari birlestir.
Isin tanimi: [isi bir paragrafta yazin]Bu prompt tartışmayı ürün seçiminden iş tanımına geri çekiyor. Çıkan tablonun tek başına verdiği bilgi şu: kaç adım gerçekten size özgü. Deneyimde bu sayı beklenenden küçük çıkıyor ve karar birden kolaylaşıyor. Marka yasağı önemli, çünkü model aksi halde adı duyduğu ürünleri sıralar ve o liste bir hafta sonra elinizde piyasa araştırması gibi dolaşır.
İkinci test: bu parça sizi rakipten ayırıyor mu
Kurma kararının tek meşru gerekçesi farklılaştırma. Bir işi herkes aynı şekilde yapıyorsa onu kurmak için harcadığınız her ay, rakibinizin o ayı başka bir yere harcaması anlamına geliyor. Bordro hesaplamayı kendiniz yazmıyorsunuz; nedeni de bu.
Asagida bir is adiminin tanimi var. Bu adimin kurumumu
rakiplerinden ayirip ayirmadigini test et.
Sirayla su sorulari cevapla:
1) Bu adimi sektordeki diger kurumlar buyuk olcude ayni
sekilde mi yapiyor?
2) Bu adimin ciktisi musterinin bizi tercih etme
nedenlerinden biri mi?
3) Bu adim bize ozel hangi veriye dayaniyor: [veri
listesi]. Bu veri baskasinda var mi?
4) Bu adimi disaridan alsak musteri farki gorur mu?
Sonra tek cumlelik bir hukum yaz: "Bu adim
farklilastirici DEGIL, hazir alinmali" ya da "Bu adim
farklilastirici, ince bir katman olarak kurulmali".
Kurallar:
- Kararsiz kalirsan "farklilastirici degil" tarafina
yaz ve neden kararsiz kaldigini bir cumleyle soyle.
- Gerekce uretmek icin varsayim eklemeyin; elindeki
bilgiyle yetin.
Is adimi: [adimin tanimini yapistirin]Son kural bilinçli olarak tek yönlü. Kurmak geri alması pahalı bir karar, almak ise değil; kararsız kaldığınızda ucuz olan tarafa yazmak doğru eğilim. Bu testi adım adım uyguladığınızda genelde bir veya iki adım ayakta kalıyor ve kurma işi bütün bir sistem değil küçük bir parça oluyor.
Üçüncü test: iki seçeneği aynı tabloya koyun
Satın almanın maliyeti lisans faturasında yazıyor. Kurmanın maliyeti hiçbir yerde yazmıyor ve genellikle üç kalemde saklanıyor: çıktıyı doğrulamak için harcanan insan emeği, model ya da arayüz değiştiğinde yapılan bakım, ve o işi sürdüren kişinin iki yıl sonra kurumdan ayrılması.
Asagida iki secenek var: (A) hazir urun almak, (B) hazir
model uzerine kendi katmanimizi kurmak. Bunlari ayni
tabloda karsilastir.
Satirlar sunlar olsun ve hicbirini atlamayin:
- Ilk kurulum emegi (kisi-gun)
- Yillik lisans veya kullanim bedeli
- Entegrasyon ve veri hazirligi emegi
- Cikti dogrulama emegi (yillik kisi-gun)
- Bakim: saglayici model veya arayuz degistirdiginde
- Egitim ve devreye alma emegi
- Bu isi sahiplenen kisi ayrilirsa olusan bosluk
- Vazgecme maliyeti: bu secenekten cikmak ne kadar surer
Kurallar:
- Rakam UYDURMA. Elimde olmayan her hucreye "veri yok"
yaz ve o hucrenin nasil olculecegini tek cumleyle
soyle.
- Iki secenegi de ayni satirlarla doldur, birini bos
birakma.
- Sonda uc cumle yaz: hangi satirlar karari belirliyor.
Is adimi: [adim]
Elimdeki bilgiler: [bildiklerinizi yapistirin]"Rakam uydurma" kuralı bu promptun en işe yarayan satırı. Modelin ürettiği maliyet tablosu ikna edici görünüyor ama içindeki sayıların çoğu kaynaksız; boş hücreleri görmek, uydurulmuş bir tabloyu görmekten çok daha değerli. Tablonun altındaki üç cümle de genellikle sürprizi veriyor: kararı belirleyen satır çoğu zaman lisans bedeli değil, doğrulama emeği.
Dördüncü test: kurmaya karar verdiyseniz sahibini yazın
Kurulan her şeyin bir sahibi var; yazılmadığında bu sahip kuran kişinin kendisi oluyor ve o kişi işten ayrıldığında sistem sessizce çürümeye başlıyor. Kurma kararının imzası, bütçe onayı değil sürdürme planı.
Asagida kurmaya karar verdigim yapay zeka cozumunun
tanimi var. Bunun surdurme planini cikar.
Su basliklari doldur:
- Sahibi: hangi rol (kisi adi degil, rol yaz)
- Yedegi: hangi rol
- Kim hangi sikligla ciktilari ornekleyip kontrol edecek
- Saglayici modeli geri cektiginde ne yapilacak
- Girdi verisinin formati degistiginde kim haberdar olur
- Hangi belge nerede duracak: prompt metinleri, kabul
testleri, bilinen kisitlar
- Bu cozumu kapatma olcutu: hangi kosul olusursa
vazgecilir
- Ilk yil icin dort takvim maddesi ve tarihleri
Kurallar:
- Kisi adi yazma, rol yaz.
- Bilmedigin alani "karar verilmedi" olarak isaretle.
Cozumun tanimi: [cozumu bir paragrafta yazin]Buradaki kapatma ölçütü satırını atlamayın. Kurumların kendi kurduğu çözümleri kapatmakta bu kadar zorlanmasının nedeni, kapatma koşulunun hiç yazılmamış olması. Koşulu kurma gününde yazmak, iki yıl sonra kimsenin savunmak zorunda kalmayacağı bir çıkış kapısı bırakıyor.
Karar bir sayfada yazılı olmalı
Yukaridaki dort testin sonuclarini tek sayfalik bir
karar notuna cevir.
Not su sirayla olsun:
1) Karar: hangi adim hazir alinacak, hangi adim
kurulacak, hangi adim insanda kalacak (madde madde)
2) Gerekce: her karar icin TEK cumle
3) Karari belirleyen iki maliyet satiri
4) Sahibi ve yedegi (rol olarak)
5) Bu karari geri almamiz gereken kosul
6) Karar tarihi ve yeniden gozden gecirme tarihi
Kurallar:
- Sayfayi asma.
- Testlerde "veri yok" veya "karar verilmedi" kalan her
sey notun sonunda "acik kalan konular" basligi altinda
ayrica listelensin.
Test sonuclari: [dort testin ciktilarini yapistirin]Bu not iki işe yarıyor. Birincisi, kararı verenlerin altı ay sonra neden öyle karar verdiklerini hatırlamasını sağlıyor. İkincisi, açık kalan konular başlığı sayesinde kararın hangi kısmının bilgiye değil kabule dayandığı görünür kalıyor. Notu satın alma ve ilgili iş birimiyle aynı klasörde tutun; tek başına teknik ekipte kalırsa bir sonraki tartışmada masada olmuyor.
İki sınır
Birincisi modelin kendisinde. Model size tedarikçi karşılaştırması, özellik listesi ve fiyat aralığı üretebilir; bunların hiçbiri kaynak değil. Bir ürünün ne yaptığına dair tek geçerli bilgi tedarikçinin yazılı cevabı ve sizin kendi ortamınızda yaptığınız deneme. Modelin ürettiği karşılaştırmayı hipotez listesi olarak kullanın, kanıt olarak değil.
İkincisi kapsamda. Bu promptların hiçbiri kimin hangi işi ne kadar iyi yaptığını değerlendirmek için değil; hepsi iş adımı düzeyinde çalışıyor. Kurma veya alma kararını bir ekibin yetkinliği üzerine kurarsanız hem yanlış veri toplarsınız hem de o ekibi bir daha yanınıza almazsınız. Ayrıca bu promptlara veri yapıştırırken müşteri isimlerini, tedarikçi fiyat tekliflerini ve sözleşme metinlerini temizleyin.
Satın almak da kurmak da doğru karardır; yanlış olan, üç yıl sonra o işi kimin sürdüreceğini yazmadan karar vermektir.