Blog
Yapay zeka projenizin sahibi bilgi teknolojileri olmamalı
Kısaca: Yapay zeka işleri teknik göründüğü için bilgi teknolojilerine bırakılıyor, işin çıktısını kullanan birim de kendini paydaş sanıyor. Ortada kalan şey sahipsiz bir proje: metriği kimse taşımıyor, durdurma kararını kimse veremiyor, altı ay sonra da kimse kapatmıyor. Aşağıdaki beş prompt gerçek sahibi bulmanızı, sahibin taşıdığı tek sayıyı yazmanızı, BT ile sahip arasındaki sınırı tabloya dökmenizi ve her çeyrek başında sahipsiz kalan işleri görmenizi sağlıyor.
Bir kurumda yapay zeka projelerinin listesini isteyin. Sonra her satırın yanına tek bir isim değil tek bir rol yazmayı denesin sizin için biri. Çoğu satırda ya hiçbir şey yazılamaz ya da "BT ve ilgili birim" yazılır.
İkincisi birincisinden daha kötüdür. Çünkü birincisinde sahipsizlik görünür, ikincisinde görünmez.
"Sahip" kelimesi üç ayrı işi birbirine karıştırıyor
Bir işi yürüten, o işe karar veren ve o işin sonucunu taşıyan üç ayrı roldür. Kurumlarda bunlar aynı kişi sanıldığı için tartışma çıkmaz; tartışma çıkmadığı için de kimse sınırı yazmaz.
Yapay zeka işlerinde bu üçü neredeyse hiçbir zaman aynı yerde olmaz. Yürüten genellikle bilgi teknolojileri veya bir veri ekibi. Karar veren, en azından kağıt üstünde, bir yönetim kurulu veya komite. Sonucu taşıyan ise çıktıyı günlük işinde kullanan birim: çağrı merkezi, saha ekibi, satın alma, finans.
Sahiplik bu üçüncüsündedir. Bir işin sahibi, o iş kötü çalıştığında sayısı bozulan kişidir. Bilgi teknolojilerinin sayısı bozulmaz; sistem ayakta kalır, model cevap üretir, gösterge yeşildir.
Sahipsizliğin üç belirtisi
Birincisi: projenin adı bir teknolojiyle anılıyor. "Chatbot projesi", "LLM pilotu", "ajan çalışması". Sahibi olan işler yapılan işle anılır: "abonelik iptal taleplerinin ön incelemesi".
İkincisi: durum toplantısına gelen kişi her ay değişiyor. Sahibi olan iş, aynı rolün aynı sayıyı savunduğu iştir.
Üçüncüsü, en net olanı: kimse kapatma cümlesini söyleyemiyor. Bir işi durdurma yetkisi kimsede yoksa o işin sahibi de yok demektir. Sahipsiz işler kapatılmaz, sadece unutulur ve faturası aylarca gelmeye devam eder.
Birinci adım: sahibi üç soruyla bulun
Asagida kurumumda yurutulen bir yapay zeka isinin tanimi
var. Bu isin gercek sahibinin hangi rol olmasi gerektigini
bul.
Once su uc soruyu ayri ayri cevapla:
1) Bu is yarin durdurulsa hangi birimin sayisi bozulur?
Birimi ve bozulan sayiyi yaz.
2) Bu isin ciktisini onaylama yetkisi bugun kimde? Bu
yetki yazili mi, yoksa aliskanlik mi?
3) Bu isin butcesi hangi birimin hattinda duruyor?
Sonra tek bir rol oner ve gerekcesini iki cumleyle yaz.
Uc sorunun cevabi ayni birimi gostermiyorsa bunu acikca
yaz ve hangi ikisinin ayni birimde olmasi gerektigini
soyle.
Kurallar:
- Kisi ismi ONERME, rol ve birim yaz.
- "Ortak sahiplik" gibi cevap verme, tek rol sec.
- Emin olmadigin yerde "bilinmiyor" yaz.
Isin tanimi: [isi bir paragrafta yazin]
Ilgili birimler: [birimleri listeleyin]Bu üç soru birbirinden bağımsız olduğu için değerli. Deneyimde ilk soru iş birimini, üçüncü soru bilgi teknolojilerini gösteriyor ve ikinci sorunun cevabı çıkmıyor. Tam olarak bu dağılım sahipsizliğin tanımı. Modelden tek rol istemek de bilinçli: "ortak sahiplik" cevabı kurumda kimseyi sorumlu yapmadan herkesi rahatlatan cümledir.
İkinci adım: sahibin taşıdığı tek sayıyı yazın
Sahiplik unvanla değil sayıyla kurulur. Sahibi belli ama taşıdığı sayı belli değilse elinizde yine sahipsiz bir iş var, sadece adı konmuş.
Asagida bir yapay zeka isinin sahibi olarak belirlenen rol
ve isin tanimi var. Bu sahibin tasiyacagi TEK bir sayi
oner.
Su bicimde yaz:
- Sayinin adi
- Bugunku degeri: [doldurulacak]
- Uc ay sonraki hedef: [doldurulacak]
- Bu sayi nerede olculuyor: hangi sistem, hangi rapor
- Olcum sikligi
- Bu sayi bozulursa karari veren rol
Sonra ayni bicimde iki YANLIS sayi ornegi ver ve neden
yanlis olduklarini birer cumleyle acikla.
Kurallar:
- Lisans sayisi, kullanici sayisi, oturum sayisi gibi
kullanim sayilarini hedef olarak ONERME.
- Sayi is sonucuna bagli olsun.
- Birden fazla sayi onerme.
Sahip rolu: [rol]
Isin tanimi: [is]Yanlış örnek istemek promptun en işe yarar kısmı. Model size iki tane kullanım metriği yazıp neden yanlış olduklarını anlatınca, aynı metriklerin sizin mevcut sunumunuzda başarı göstergesi olarak durduğunu görüyorsunuz. Tek sayı sınırı da kasıtlı: üç metrik taşıyan sahip, hiçbirini taşımayan sahiptir.
Üçüncü adım: BT ile sahip arasındaki sınırı tabloya dökün
Bilgi teknolojilerini işten çıkarmak diye bir şey yok. Yapılması gereken şey, hangi kararın hangi tarafta olduğunu işin başında yazmak. Yazılmazsa sınır kriz anında, en kötü zamanda çizilir.
Asagida bir yapay zeka isinin tanimi, sahibi olan is
birimi ve bilgi teknolojileri biriminin bu isteki rolu
var. Iki taraf arasindaki sinirlari bir tabloya dok.
Tablo sutunlari:
- Karar veya gorev
- Kim karar verir (tek birim yaz)
- Kim uygular
- Kim bilgilendirilir
- Bu maddede anlasmazlik cikarsa kim keser
Tabloya en az su satirlari koy: kapsam degisikligi, model
veya saglayici secimi, veri erisim izni, ciktinin kabul
olcutu, isi durdurma karari, aylik maliyet limiti,
kullanicilara duyuru, hata sonrasi geri alma.
Kurallar:
- Her satirda karar verici TEK birim olsun.
- Marka veya urun adi yazma.
- Tablodan sonra, yazili olmadigi icin catisma cikmasi en
olasi uc maddeyi isaretle.
Isin tanimi: [is]
Sahip birim: [birim]
Bilgi teknolojileri rolu: [rol]Tablonun en çok tartışma çıkaran satırı "işi durdurma kararı" oluyor. Çoğu kurumda bu satır boş kalıyor, çünkü teknik ekip durdurmayı kendi yetkisi saymıyor, iş birimi de sistemin kapatılmasını isteyebileceğini bilmiyor. O satırı doldurmak tek başına bu promptun bedelini karşılıyor.
Dördüncü adım: sahip değişince devreden tek sayfa
Sahiplik kurumda dolaşır. İnsanlar terfi eder, birim değiştirir, ayrılır. Devir bir toplantıyla yapılırsa devreden kişinin hatırladıkları kadarı gider, gerisi kaybolur.
Asagida bir yapay zeka isinin sahibi degisiyor. Devralan
kisinin ilk gununde okuyacagi tek sayfalik sahip kartini
yaz.
Sayfa su bolumlerden olussun:
- Bu is ne yapiyor: uc cumle
- Kimin isini degistirdi: birim ve kac kisi
- Tasinan sayi ve bugunku degeri
- Isleyen uc sey
- Isleyemeyen ve hala acik uc sey
- Aylik isletme maliyeti ve bu maliyetin hangi birimin
butcesinde durdugu
- Durdurma olcutu: hangi sartta bu is durdurulur
- Devralanin ilk 30 gunde yapmasi gereken uc is
Kurallar:
- Toplam 400 kelimeyi gecme.
- Ovgu cumlesi yazma, sadece durum yaz.
- Eksik bilgi varsa "devreden kisiye sorulacak" yaz,
uydurma.
Devredilen isin mevcut durumu: [notlarinizi yapistirin]Bu kart bir belge değil, bir sınav. Devreden kişi kartı dolduramıyorsa o işin sahibi zaten o değildi. Uydurma yasağı da bu yüzden var: boş kalan satırlar, devrin asıl riskini gösteren yerlerdir.
Beşinci adım: çeyrek başında sahipsizlik taraması
Asagida kurumumda yurutulen yapay zeka islerinin listesi
var. Her satir icin sahipsizlik riskini degerlendir.
Her is icin su sutunlari doldur:
- Isin adi
- Yazili sahip rolu var mi: var / yok
- Tasinan sayi var mi: var / yok
- Son 90 gunde sahip degisti mi: evet / hayir / bilinmiyor
- Sahipsizlik riski: yuksek / orta / dusuk
- Tek cumlelik gerekce
Sonra riski yuksek cikan isleri ayri bir listede topla ve
her biri icin bu ceyrekte atilacak TEK adimi yaz.
Kurallar:
- Kisi ismi yazma.
- Ayni gerekceyi birden fazla satirda tekrarlama.
- Listede olmayan is uydurma.
Isler: [her satira bir is: ad, birim, durum]Bu taramayı çeyrekte bir yapmak yeterli. Amaç yeni bir yönetişim katmanı kurmak değil; listenin altında birikmiş, kimsenin sahiplenmediği ve kimsenin kapatmadığı işleri görünür kılmak.
Sınır: rolü izleyin, kişiyi izlemeyin
Bu promptların hepsinde kişi ismi yasağı var ve bu bir üslup tercihi değil. Sahiplik taraması, kimin hangi işi aksattığını arayan bir performans aracına dönüştüğü anda kurumdaki herkes bir sonraki taramada bilgi saklamaya başlar. İzlediğiniz şey rol ve karar hattı olsun.
İkinci sınır modelle ilgili: bu promptlar sizin organizasyonunuzu bilmiyor. Model birim adı, yetki ilişkisi ve maliyet hattı gibi konularda boşluğu makul görünen bir tahminle doldurabilir. "Bilinmiyor" yazma talimatı tam olarak bunun için var; çıkan tabloyu imzalamadan önce boş bıraktığı yerleri kontrol edin. Promptlara veri yapıştırırken de çalışan isimlerini, performans notlarını ve maliyet detaylarını temizleyin.
Bir yapay zeka işinin sahibi yoksa o iş durdurulmaz; sadece unutulur ve faturası gelmeye devam eder.