Blog
Yapay zeka kullanım politikanız tek sayfaya sığmalı
Kısaca: Çoğu kurumda yapay zeka politikası ya hiç yok ya da kimsenin ikinci sayfadan öteye geçmediği otuz sayfalık bir belge. İkisi de aynı sonucu veriyor: herkes kendi kuralını kendi uyduruyor. İşe yarayan politika üç soruya net cevap verir. Hangi veri hangi araca girer, çıktıdan kim sorumludur, hangi işte kullanılmaz. Gerisi eğitim malzemesidir, politika değil.
Yapay zeka kurumda yayılırken ilk sorun araç seçimi olmuyor. İlk sorun şu: bir çalışan müşteri listesini ücretsiz bir sohbet aracına yapıştırdığında bunun yanlış olduğunu nereden bilecek? Cevap çoğu kurumda "bilmiyor" ya da "kendince biliyor". Yazılı bir kural yoksa herkes kendi eşiğini kendisi belirler ve o eşikler birbirini tutmaz.
Diğer uçta da hukuk ile bilgi güvenliğinin aylarca hazırladığı, ekli tablolarıyla otuz sayfayı bulan, kimsenin sonuna kadar okumadığı belgeler duruyor. Sonuç ikisinde de aynı: politika okunmuyorsa yok sayılır. Bu yüzden hedef mükemmel politika değil, hatırlanabilir politika olmalı. Bir sayfa, üç karar, ezberde duracak kadar sade.
Politikasızlık da bir politikadır
Kurumların çoğu politika yazmayı erteliyor çünkü teknoloji hızlı değişiyor, yanlış bir kural koymaktan çekiniliyor. Fakat kural koymamak nötr bir seçim değil. Kural yokken herkes en rahat davranışı benimser: en kolay ulaşılan araç, en hızlı yol, en az düşünme. Yayılma başladıktan sonra geri toplamak, baştan kural koymaktan çok daha pahalıya mal olur.
Pratikte iki risk aynı anda büyür. Birincisi veri riski: kurumun bilgisi dışarıya çıkar. İkincisi karar riski: doğrulanmamış bir çıktı sunuma, teklife, rapora girer ve kimse kaynağını sormaz. Politikanın işi bu iki riski isimlendirip her birine bir sahip atamak. Fazlası değil.
Birinci karar: hangi veri hangi araca girer
Politikanın en çok işe yarayan kısmı burası ve en kısa yazılabilecek kısmı da burası. Veriyi üç kovaya ayırın. Serbest: zaten kamuya açık olan, dışarı çıkmasında sakınca bulunmayan bilgi. Maskeleyerek: iş içeriği doğru ama kişi, müşteri, fiyat gibi tanımlayıcı alanların çıkarılması gereken bilgi. Yasak: hangi araç olursa olsun girilmeyen bilgi.
Üçüncü kovanın kısa olması gerekir. Yasaklar listesi uzadıkça inandırıcılığını kaybeder; on sekiz maddelik bir yasak listesini kimse akılda tutamaz, tutamayınca da hepsini birden görmezden gelir. Beş maddeyi geçmeyin ve her maddeyi tek satırda, örnekle yazın.
Sirketimizde calisanlarin yapay zeka araclarina girebilecegi veriyi
uc kovaya ayirmak istiyorum: SERBEST, MASKELEYEREK, YASAK.
Asagida is birimlerimizin gunluk olarak calistigi veri turlerini
listeliyorum. Her veri turunu bir kovaya yerlestir ve her biri icin
tek cumlelik gerekce yaz. YASAK kovasinda en fazla 5 madde birak;
digerlerini MASKELEYEREK kovasina alip hangi alanin cikarilmasi
gerektigini belirt. Emin olmadigin veri turunu "KARAR GEREKLI"
basligi altinda ayri listele, tahmin uretme.
Veri turleri: [birimlerinizin calistigi veri turlerini yazin]
Sektor ve tabi oldugumuz duzenlemeler: [orn. enerji, KVKK]Bu promptun çıktısı politikanın kendisi değil, politikayı yazacak toplantının gündemi. Asıl değeri "KARAR GEREKLI" listesinde: orada duran her satır, kurumda kimsenin daha önce net cevap vermediği bir sorudur. O listeyi hukuk ve bilgi güvenliğiyle bir saatte kapatabilirsiniz, listesiz aynı toplantı üç ay sürer.
İkinci karar: çıktıdan kim sorumlu
Politikaların en sık atladığı madde bu ve en çok soruna yol açan madde de bu. Yapay zeka bir metin, bir hesap, bir öneri üretir. O çıktı bir teklife girdiğinde sorumluluk üreten araca değil, kullanan kişiye aittir. Bunu yazılı hale getirmek bir hukuk cümlesi değil, kültür cümlesidir: "gönderdiğin her çıktı senin imzanı taşır".
Bu maddenin pratik karşılığı doğrulama kuralıdır. Sayı, isim, tarih, mevzuat atfı ve alıntı içeren her çıktı kaynağından teyit edilir. Model uydurabilir; en akıcı cümleyi kurduğu yer, çoğu zaman en az emin olduğu yerdir. Yönetici tarafında da karşılığı var: bir rapora "yapay zeka öyle dedi" gerekçesiyle gelen hiçbir rakamı kabul etmeyin. Bir kez kabul ederseniz o kapı kapanmaz.
Asagidaki metin bir yapay zeka araci yardimiyla hazirlandi.
Metni gonderilmeden once denetlemek istiyorum. Su tabloyu uret:
her satirda (1) metindeki dogrulanmasi gereken iddia, sayi veya atif,
(2) bunun hangi kaynaktan teyit edilebilecegi,
(3) yanlis cikarsa ortaya cikacak sonucun ciddiyeti (dusuk/orta/yuksek).
Tablonun altina "TEYIT EDILMEDEN GONDERILMEZ" basligi ac ve
ciddiyeti yuksek olan satirlari oraya kopyala.
Metnin kendisini duzeltme, sadece denetim listesini cikar.
Metin: [gonderilecek metni buraya yapistirin]Bu listeyi bir kez kullanan çoğu ekip, doğrulanması gereken şeyin sandıklarından az olduğunu görüyor. Denetim yükü metnin tamamına değil, birkaç satıra iniyor. Politikanın da söylemesi gereken tam olarak bu: her şeyi değil, doğru şeyleri kontrol edin.
Üçüncü karar: hangi işte kullanılmaz
Her politikanın bir kırmızı çizgi bölümü olmalı, ama kısa olmalı. Buraya yazılacak işler genelde üç başlıkta toplanır. Kişi hakkında karar verilen işler: işe alım elemesi, performans değerlendirmesi, disiplin süreçleri. Geri alınamayan işler: müşteriye giden nihai ileti, resmi bildirim, ödeme ve silme işlemleri. Ve kurumun tek başına sorumlu olduğu teknik değerlendirmeler: emniyet, uygunluk, mevzuata uyum beyanları.
Bu işlerde yapay zekanın hiç kullanılmayacağını yazmak gerekmiyor; taslak hazırlamak serbest olabilir. Yazılması gereken şey, kararın nerede insana ait olduğu. Cümle şu kadar basit olabilir: bu işlerde araç öneri üretir, kararı ve imzayı insan verir.
Asagida bir is akisi var. Bu akisin hangi adimlarinda yapay zeka
kullanilabilir, hangi adimlarinda kullanilamaz, bunu belirlemek istiyorum.
Her adim icin: adimin adi, ciktinin kime/nereye gittigi,
adimda bir kisi hakkinda karar verilip verilmedigi (evet/hayir),
adim geri alinabilir mi (evet/hayir) ve onerin
(SERBEST / TASLAK URETIR, INSAN KARAR VERIR / KULLANILMAZ).
Sadece tabloyu uret, gerekceleri tek cumleyle sinirla.
Is akisi: [akisi adim adim yazin]Tablonun ortadaki sütunu yeterli bilgiyi verir: bir adımda hem kişi hakkında karar veriliyor hem de geri alınamıyorsa, o adım kırmızı çizginin içindedir. Bu testi bir kez yapan ekipler genelde kırmızı çizgilerinin sandıklarından dar olduğunu, ama net olduğunu görüyor.
Politikayı tek sayfada yazın
Üç karar netleştiğinde geriye yazım kalıyor. Buradaki tek kural, belgenin bir sayfayı geçmemesi. Tanımlar, kapsam ve mevzuat referansları eke gider; ilk sayfada sadece çalışanın bugün ihtiyacı olan şey durur.
Asagidaki kararlardan tek sayfalik bir yapay zeka kullanim politikasi yaz.
Bolumler ve sinirlar:
1) Amac: 2 cumle.
2) Hangi veri nereye girer: uc kova, her kova en fazla 5 madde.
3) Ciktidan sorumluluk: 3 madde, hepsi emir kipinde.
4) Kullanilmayacak isler: en fazla 5 madde, her biri tek satir.
5) Soru sorulacak kisi/ekip ve nasil ulasilacagi.
Hukuk dili kullanma, calisanin okuyup anlayacagi sade Turkce yaz.
Kararlarim: [yukaridaki uc adimdan cikan kararlari yapistirin]Çıktıyı olduğu gibi yayımlamayın; kurumun diline ve mevcut belgelerine uydurulması gerekir. Ama boş sayfayla başlamakla, düzeltilecek bir taslakla başlamak arasında genelde iki hafta fark var.
Politikayı çalışan izlemeye çevirmeyin
Bu tür politikaların en kolay saptığı yer denetim başlığı. Kim, hangi aracı, kaç kez kullandı sorusunu ölçmeye başlayan kurum, kısa sürede yapay zeka kullanımını gizlenen bir davranışa dönüştürüyor. Gizlenen kullanım, politikasız kullanımdan daha risklidir; çünkü artık görünmez.
Ölçülecek şey kişi değil, akış olmalı. Hangi süreçlerde kullanılıyor, hangi sorular tekrar tekrar geliyor, hangi maddeler anlaşılmamış. Kişi bazlı kayıt tutmanın gerektiği durumlar vardır, ama bunun sebebi ve süresi politikada açıkça yazılmalı, aksi halde kural değil gözetim olur. Aynı şekilde, çıktı denetimi için paylaşılan metinlerde üçüncü kişilerin verisinin bulunmamasına dikkat edin; denetim adımının kendisi yeni bir veri sızıntısı kapısı açmasın.
Üç ayda bir gözden geçirin
Politika yayımlandığı gün eskimeye başlar. Araçlar değişir, yeni bir kurumsal lisans gelir, bir birim yeni bir kullanım bulur. Bu yüzden belgenin sonuna gözden geçirme tarihi koyun ve o tarihte sadece tek soruyu sorun: son üç ayda politikaya uymayan ne oldu ve sebebi kural mıydı, bilgisizlik miydi?
Cevap bilgisizlikse eğitim gerekir. Cevap kuralsa politika gerçeğe uymuyordur ve değişmesi gereken politikadır. İnsanların düzenli olarak çiğnediği bir kural, insanların değil kuralın sorunudur.
Yapay zeka politikası kurumu yavaşlatmak için değil, hızlanırken nereye basıldığını bilmek için yazılır.