Blog
Herkes aynı modele sordu, tek fikir kaldı
Kısaca: Ekibinizdeki üç kişi aynı modele sorarsa masaya üç seçenek değil, tek seçeneğin üç kopyası gelir. Yakınsama toplantıdan önce ve görünmeden olur, hızlı anlaşmayı da uzlaşma sanırsınız. Model ortalamayı verir; karar anı ise ortalamanın işe yaramadığı andır. Çözüm modeli bırakmak değil, ondan öneri yerine ayrışma istemek.
Önümüzdeki hafta bir karar vereceksiniz. Üç kişiye seçenek hazırlamalarını söylediniz. Üçü de hazırladı, üçü de iyi hazırladı.
Toplantıda sunumlar birbirini tamamlıyor. Rakamlar yakın, gerekçeler benzer, risk başlıkları neredeyse aynı. Yirmi dakikada anlaşıyorsunuz ve toplantıdan memnun çıkıyorsunuz.
Üçü de aynı modele sordu. Siz üç seçeneği değerlendirdiğinizi düşündünüz; aslında bir seçeneğin üç farklı yazımını değerlendirdiniz.
Model ortalamayı verir, yakınsama önceden olur
Bir modele bu durumda ne yapmalıyım diye sorduğunuzda aldığınız cevap, o soruya verilmiş en yaygın cevabın düzgün yazılmış halidir. Model aykırı olanı değil beklenen olanı üretir. Bu bir kusur değil, çalışma biçimi.
Çoğu iş için bu yeterli, hatta tam istediğiniz şey. Ama karar vereceğiniz an, ortalamanın işinize yaramadığı andır. Bir karar ancak elinizde birbirinden gerçekten ayrışan seçenekler varsa karardır. Yoksa karar değil, onaydır.
Üç kişi aynı modele benzer soru sorarsa cevapların kelimeleri farklı, iskeleti aynı olur. Aynı varsayımı paylaşırlar, aynı seçeneği atlarlar, aynı riski görmezler. Çeşitlilik sunumda vardır, düşüncede yoktur.
Bunun en sinsi tarafı kimsenin kopya çekmemiş olması. Üç kişi de kendi işini yaptı, kendi cümlelerini yazdı, kendi örneklerini koydu. Ortak olan şey emek değil, kaynak.
Eskiden seçenekler masada çarpışırdı. Biri satın almayı savunur, biri kurmayı savunur, tartışmanın ortasında kimsenin hazırlamadığı üçüncü bir yol çıkardı. Tartışmanın kendisi seçenek üretirdi.
Şimdi seçenekler masaya gelmeden hizalanıyor. Herkes toplantıya aynı çerçeveyle geliyor ve o çerçeveyi kimse seçmiş değil. Bu yüzden toplantı hızlı geçiyor, hız da iyi bir işaret sanılıyor.
Dikkat edilecek nokta şu: elenen seçenekler tartışılıp elenmedi, hiç üretilmedi. Üretilmemiş bir seçenek kayıtta da görünmez. Altı ay sonra bunu neden düşünmedik sorusunun cevabı hiçbir yerde olmaz.
Yakınsamayı fark etmek de kolay değil, çünkü yakınsama uyum gibi görünür. Ekip anlaşıyor, toplantı kısa sürüyor, kimse itiraz etmiyor. Bir yönetici için bunlar genelde iyi haber sayılan şeyler.
Masaya kaç farklı seçenek geldi
Ölçmek için karmaşık bir şey gerekmiyor. Her karar için tek bir sayı tutun: masaya gelen, birbirinden ayrışan seçenek sayısı.
Ayrışma testi basit. İki seçenek aynı varsayıma dayanıyorsa aynı seçeneğin iki sürümüdür. Bütçe, sahiplik, başlama zamanı, vazgeçme noktası; bunlardan en az biri değişmiyorsa ayrı seçenek değildir.
Somut bir örnek. Enerji tarafında bir saha sorununa çözüm arıyorsunuz, üç seçenek geliyor ve üçü de sensör takmakla başlıyor; sadece sensör sayısı ve tedarikçi değişiyor. Eldeki veriyi daha iyi okumak ya da bakım sıklığını değiştirmek hiç masada yok. Üç seçeneğiniz var sanıyorsunuz, bir yaklaşımın üç fiyatı var.
Bu sayının bir ay içinde kaça düştüğünü görmek, yapay zeka kullanımınızın karar kalitesine etkisini ölçmenin en hızlı yolu. Lisans sayısından çok daha fazla şey söyler.
Modelden öneri değil, karşı sav isteyin
Asagidaki karar onerisini inceleyecek ve ALEYHINE yazacaksin.
Karar onerisi: [onerinin tek paragraflik ozeti]
Baglam: [sektor, ekip buyuklugu, butce siniri, sure]
Yaz:
1) Bu onerinin dayandigi 3 varsayim, en kirilgan olani basta
2) Her varsayim yanlis cikarsa ilk 90 gunde ne olur
3) Bu oneriyi savunan kisinin muhtemelen hic dusunmedigi
2 alternatif, her biri tek paragraf
4) Oneriyi iptal etmeyi gerektirecek tek bir gozlem
Oneriyi iyilestirme, duzeltme onerme, sadece aleyhine yaz.
Emin olmadigin yeri VARSAYIM diye isaretle.Bu promptun işi modeli fikir ortağı olmaktan çıkarıp muhalif yapmak. Aynı modele aynı soruyu soran üç kişinin kaçırdığı şey genelde burada ortaya çıkar: hepsinin paylaştığı varsayım. Dördüncü madde en kıymetlisi, çünkü kararı iptal koşuluyla birlikte yazdırır.
Pratikte bu işi her toplantıdan önce bir kişiye verin ve o kişiyi her ay değiştirin. Rol kalıcı olursa o kişi odadaki huysuz adama dönüşür ve bir süre sonra kimse dinlemez. Rol dönerse herkes yılda birkaç kez karşı tarafta oturmuş olur.
Aynı hedefi başka kısıt altında kurdurun
Hedef: [ulasilmak istenen sonuc, tek cumle]
Mevcut plan: [simdiki planin tek paragraflik ozeti]
Ayni hedefe ulasan 3 AYRI plan yaz. Her plan asagidaki
kisitlardan birini zorunlu kabul etsin:
Plan A: butce [mevcut butcenin yarisi]
Plan B: sure [mevcut surenin yarisi]
Plan C: yeni sistem satin alinmaz, sadece eldeki araclar
Her plan icin yaz: ilk adim / kimin isi / neyi feda ediyor /
hangi kosulda bu plan digerlerinden iyi olur.
Planlari puanlama, siralamayi bana birak.
Mevcut planin kucuk bir varyasyonunu yazma.Kısıt değiştirmek, modeli ortalamadan uzaklaştırmanın en güvenilir yolu. Yarım bütçeyle kurulan plan çoğu zaman tam bütçeli plandan daha nettir, çünkü neyi feda ettiğini söylemek zorunda kalır. Son satır da önemli: sıralamayı modele bırakırsanız yine tek seçeneğe dönersiniz.
Seçeneklerin ortak varsayımını bulun
Asagida bir karar icin hazirlanmis [sayi] secenek var.
Secenek 1: [ozet]
Secenek 2: [ozet]
Secenek 3: [ozet]
Yap:
1) Bu seceneklerin HEPSININ paylastigi varsayimlari listele
2) Her ortak varsayim icin: yanlis olma ihtimali neden
gozden kacmis olabilir
3) Hangi iki secenek asil ayni secenegin iki surumu, neden
4) Bu seceneklerin hicbirinde temsil edilmeyen bir yaklasim
varsa tek paragrafta yaz
Secenekleri karsilastirma, hangisi iyi demeyi deneme.
Sadece ortak kor noktayi bul.Bu, seçenekler hazırlandıktan sonra ve toplantıdan önce yapılacak beş dakikalık iş. Üçüncü madde size kaç gerçek seçeneğiniz olduğunu söyler. Dördüncü madde bazen hiçbir şey döndürmez; döndürdüğü günlerde toplantının yönünü değiştirir.
Ortak kör noktanın genelde tek bir sebebi olur: herkes aynı soruyu sormuş. Soruyu değiştirmeden cevabı çeşitlendirmek mümkün değil. Yukarıdaki ikinci ve üçüncü prompt da tam bunu yapıyor, cevabı değil soruyu değiştiriyor.
Seçeneğin kaynağını seçenekle birlikte yazın
Asagidaki karar icin KARAR MASASI NOTU hazirla.
Karar: [karar basligi]
Secenekler ve her birinin kaynagi:
- [secenek ozeti] | kaynak: [kisi adi ya da model]
- [secenek ozeti] | kaynak: [kisi adi ya da model]
- [secenek ozeti] | kaynak: [kisi adi ya da model]
Tek sayfa yaz, su bolumlerle:
- Ayrisan secenek sayisi ve ayrisma gerekcesi
- Modelden gelen secenekler / insandan gelen secenekler
- Uretilmemis gorunen yaklasimlar, en fazla 2 madde
- Karar oncesi cevaplanmasi gereken tek soru
Karar onerme, secenekleri puanlama.
Kaynagi bos olan secenegi KAYNAK YOK diye isaretle.Kaynak alanı tek başına çok şey düzeltir. Çoğu karar kaydında seçenekler yazılır, nereden geldikleri yazılmaz. Seçeneklerin hepsi aynı modelden geldiyse bu tek bakışta görünür ve kararı bir hafta geciktirmeye değer. Bu not, karar gerekçesinden farklı bir şey saklıyor: seçeneklerin nereden geldiğini.
Modele sormadan önce bir seçenek yazın
En ucuz önlem bir kural. Toplantıya gelen herkes, modele sormadan önce kendi seçeneğini tek paragrafta yazsın ve o paragrafı saklasın. Beş dakika sürer.
Bu paragrafın modelden iyi olması gerekmiyor. İşi ayrı: çerçeveyi modelin kurmasını engellemek. İlk çerçeveyi kim kurarsa tartışmanın sınırlarını o belirler ve model her zaman ilk olur, çünkü en hızlı olan odur.
Saklanan paragrafların ikinci bir faydası var. Bir ay sonra bakıldığında insanların kendi düşüncesinin modelin cevabına ne kadar yakın durduğunu görürsünüz. Yakınlık arttıkça çeşitlilik azalıyor demektir.
Bir not daha. Bu iş modelden vazgeçmek değil. Modelsiz çalışan bir ekip de zamanla yakınsar, sadece daha yavaş yakınsar. Fark şu: modelle yakınsama tek bir günde olur ve arkasında hiçbir iz bırakmaz.
Sınırlar önemli. Modelin ürettiği karşı sav bir tahmindir, kanıt değil; rakip şöyle yapar cümlesini doğrulanacak bir hipotez sayın. Bu promptları kişi değerlendirmesi için kullanmayın, kimin seçeneğinin modele daha yakın çıktığı bir performans ölçüsü değil. Nihai seçimi de modele bırakmayın; bu yazının tamamı onun tersi için.
Bu haftanın işi küçük. Önümüzdeki ilk kararda tek bir sayı yazın: masaya gelen, birbirinden ayrışan seçenek sayısı. Çoğu toplantıda bu sayı üç sanılır, ikiden çıkmaz.
Hızlı anlaşmak her zaman uzlaşma değildir; bazen sadece herkesin aynı yere sormuş olmasıdır.