Blog
Yapay zeka eğitimini herkese aynı vermeyin
Kısaca: Kurumların çoğu yapay zeka eğitimini herkese aynı şekilde veriyor: iki saatlik bir oturum, aynı slaytlar, aynı örnekler. Sonuç da hep aynı oluyor; salondan çıkanların çoğu ertesi gün hiçbir şey yapmıyor. Eğitimi rol listesine değil görev listesine bağlamak, üç seviyeye ayırmak ve eğitimden sonraki iki haftayı ölçmek bu tabloyu değiştiriyor. Aşağıda bunu bir hafta içinde kurmanızı sağlayan beş kopyala-yapıştır prompt var.
Kurumda yapay zeka eğitimi genelde şöyle planlanır: bir eğitmen bulunur, iki saatlik bir oturum ayarlanır, davet mümkün olan en geniş listeye gönderilir. Oturumda modelin ne olduğu anlatılır, birkaç örnek prompt gösterilir, sorular alınır. Katılım raporlanır.
Üç hafta sonra kimse o eğitimden bahsetmez. Kullanım rakamları eğitim öncesiyle hemen hemen aynıdır.
Sorun eğitmen değil. Sorun, salondaki otuz kişinin otuz farklı iş yapıyor olması ve eğitimin hiçbirine değmemesi.
Aynı eğitimi herkese verince ne oluyor
Aynı oturumda dört farklı insan oturuyor: teklif yazan biri, tabloyla uğraşan biri, sahadan gelen kayıtları okuyan biri ve bir ekibi yöneten biri. Genel bir eğitim bunların dördüne de "yapay zeka metin üretir, özet çıkarır, fikir verir" der. Dördü de bunu zaten biliyordur.
Bilmedikleri şey kendi işlerinden hangisinin bu araca verilebileceği. O soruya cevap verilmediği için herkes salondan aynı yerde çıkar: araç ilginç ama benim işimle ne alakası var.
Eğitimin işe yaraması için tek bir şeyin değişmesi yeterli: kişinin kendi masasındaki bir işi, eğitim sırasında, kendi verisiyle yapmış olması.
Rol listesi değil, görev listesi çıkarın
"Satış ekibine eğitim", "finans ekibine eğitim" diye bölmek yetmiyor, çünkü aynı ekipteki iki kişinin günlük işi birbirine benzemeyebiliyor. Bölünmesi gereken şey rol değil görev.
Asagida bir birimin yaptigi islerin tarifi var. Bunu
gorev duzeyinde parcalara ayir. Her gorev icin su
sutunlari doldur:
- gorev adi (fiille baslasin),
- haftada kac kez yapiliyor,
- girdisi ne (belge, tablo, kayit, e-posta, konusma),
- ciktisi ne,
- cikti yanlis olursa sonucu ne olur: dusuk / orta / yuksek,
- bu gorev metin, sayi, siniflandirma veya karar
turlerinden hangisine giriyor.
Sonra listeyi "yapay zekanin bugun ise yarayabilecegi"
ve "bugun yaramayacagi" diye ikiye ayir ve her biri icin
tek cumlelik gerekce yaz.
Birim tarifi: [birimin ne yaptigini, kac kisi oldugunu ve
gunluk islerini yazin]Bu listeyi eğitimden önce çıkarmak, eğitimin gündemini belirler. Salona girdiğinizde artık "yapay zeka nedir" anlatmıyorsunuz; "sizin şu dört işinizden ikisi bugün yapılabilir" diyorsunuz. Aradaki fark, katılımın ilk on dakikada kazanılması demek.
Üç seviye yeterli: kullanan, kuran, denetleyen
Yetkinlik matrislerini beş seviyeye bölmeye gerek yok. Kurumda pratikte üç grup var ve üçünün ihtiyacı birbirinden tamamen farklı.
Kullanan kendi işini hızlandırmak istiyor; ona prompt yazmayı değil, kendi görevinin hazır kalıbını vermek gerekiyor. Kuran bir işi tekrar edilebilir hale getiriyor; ona veri bağlama, kalıp saklama, çıktı biçimi sabitleme lazım. Denetleyen kendi ekibinin ürettiği çıktıdan sorumlu; ona neyin nereden geldiğini, hangi çıktının kontrolsüz gidemeyeceğini ve nasıl durduracağını anlatmak gerekiyor.
Asagidaki gorev listesini uc egitim seviyesine haritala.
KULLANAN: kendi isini hizlandirir, hazir kalip alir.
KURAN: tekrar eden isi kaliba baglar, veri ve bicim
kurar, baskalarinin kullanacagi seyi hazirlar.
DENETLEYEN: ciktidan sorumludur, kontrol ve durdurma
kurallarini bilir.
Her gorev icin hangi seviyenin gerektigini yaz ve o
seviyede kisinin egitim sonunda YAPABILIYOR olmasi
gereken tek bir somut isi tarif et.
Hicbir gorevi birden fazla seviyeye yazma; emin
olamadiklarini ayri bir "netlestirilecek" listesine koy.
Gorev listesi: [onceki adimda cikan listeyi yapistirin]Bu haritalama genelde şunu gösterir: kurumun ihtiyacı olan "kuran" sayısı sanılandan çok az, "denetleyen" sayısı ise sanılandan çok fazla. Eğitim bütçesinin dağılımı da buna göre değişir.
Eğitimi araca değil göreve bağlayın
Araç merkezli eğitim ("şu aracın menüleri, şu düğmeler") sağlayıcı değiştiğinde çöpe gidiyor. Görev merkezli eğitim ("bu teklifi nasıl taslağa çevirirsiniz") kalıyor, çünkü görev değişmiyor.
Pratik farkı şu: araç eğitiminde ekrana bakılır, görev eğitiminde katılımcı kendi dosyasını açar.
Asagidaki gorev icin 45 dakikalik bir uygulama oturumu
tasarla. Sunlari uret:
1) Katilimcinin oturuma getirmesi gereken kendi
dosyasi/ornegi (ne olmasi gerektigini tarif et,
gizli veri icermeyen bir ornek olsun),
2) Adim adim uygulama akisi (her adim en fazla iki
cumle),
3) Katilimcinin kullanacagi hazir kalip metni,
4) Cikti dogru mu diye bakilacak 4 maddelik kontrol
listesi,
5) Oturum sonunda katilimcinin elinde kalmasi gereken
somut cikti.
Arac adi veya menu tarifi kullanma; her yerde
calisacak sekilde yaz.
Gorev: [gorev adini ve girdisini/ciktisini yazin]Bu oturumdan çıkan kişi bir şey öğrenmiş olmaz, bir işi bitirmiş olur. İkisi arasındaki fark, ertesi gün tekrar açıp açmamasıdır.
Eğitimden sonraki iki hafta asıl eğitimdir
Eğitimin etkisi oturumda değil, oturumdan sonraki ilk iki haftada belli oluyor. O iki haftada takılan kişi geri dönmüyor; takıldığı yerde cevap bulan kişi kalıcı kullanıcı oluyor.
Asagidaki egitim icin iki haftalik takip plani hazirla.
Sunlari uret:
- 1. hafta ve 2. hafta icin birer kisa hatirlatma metni
(her biri 4 cumleyi gecmesin, tek bir eylem onersin),
- katilimcilarin takilma ihtimali en yuksek 5 nokta ve
her biri icin tek paragraflik cozum,
- sorularin nereye sorulacagi ve kimin cevaplayacagi
konusunda basit bir akis,
- egitimin ise yarayip yaramadigini anlamak icin gorev
duzeyinde 3 olcut.
Olcutler kisi bazli olmasin; kim ne kadar kullandi diye
olcme, hangi gorevin suresi/tekrari degisti diye olc.
Egitim: [egitimin konusunu ve katilimci profilini yazin]Ölçütlerin görev düzeyinde kalması önemli. Kişi bazlı kullanım takibi yapmaya başladığınız anda kullanım artar ama iş değişmez: insanlar ölçüldüklerini bildikleri şeyi yaparlar.
Bir de rol kartı bırakın
Eğitim sonunda herkese aynı 60 slaytlık dosya gönderilir ve kimse açmaz. Onun yerine her seviyeye tek sayfa bırakın.
Asagidaki seviye ve gorev listesi icin tek sayfalik bir
rol karti yaz. Kartta sunlar olsun:
- Bu rolun yapay zekaya verebilecegi 3 is,
- Vermemesi gereken 2 is ve sebebi,
- Kullanacagi 2 hazir kalip,
- Cikti gitmeden once bakilacak 3 kontrol,
- Emin olunamayan durumda kime sorulacagi.
Toplam 400 kelimeyi gecmesin, madde madde yazilsin,
teknik terim kullanma. Kurum ici kurallarimiza aykiri
bir sey uydurma; bilmedigin kurallar icin
"[kurum kurali girilecek]" yaz.
Seviye ve gorevler: [seviyeyi ve o seviyedeki gorevleri
yazin]Bu kart, eğitimden üç ay sonra hala masada duran tek şey oluyor.
Nerede durmanız gerekiyor
İki sınır var. Birincisi: eğitim etkisini ölçerken kişi bazlı izlemeye geçmeyin. Kimin kaç istek gönderdiğini raporlamak kolaydır ama ölçtüğünüz şey iş değil, gözetlendiğini bilen insanın davranışı olur. Görev süresine, tekrar sayısına, hata oranına bakın.
İkincisi: yukarıdaki promptların her biri size bir liste üretir ve bu listeler ikna edici görünür. Görev envanterinde modelin uydurma bir görev eklemesi, seviye haritalamasında yanlış gruplama yapması olağan. Listeyi işi yapan kişiye okutmadan eğitim planına çevirmeyin. Modelin bilmediği tek şey sizin kurumunuzda işlerin gerçekte nasıl yürüdüğü.
Yapay zeka eğitimi, insanlara aracı tanıtmak değil; onlara kendi işlerinden hangisini artık tek başına yapmaları gerekmediğini göstermektir.