Blog
Gelecek yılın bütçesinde yapay zeka tek satır olmamalı
Kısaca: Çoğu kurumda yapay zeka bütçesi tek satırdır: bir rakam, yanında iki kelime. O satır ne savunulabilir ne de yönetilebilir; kesinti geldiğinde ilk düşen odur. Oysa aynı bütçe en az beş parçaya ayrılabilir: hâlihazırda ödediğiniz fatura, kurmak, işletmek, doğrulayan insanın zamanı ve pilot fonu. Aşağıda bu beş parçayı bir hafta içinde çıkarmanızı sağlayan beş kopyala-yapıştır prompt var.
Bütçe dönemi geldiğinde tabloya bir satır eklenir: "Yapay zeka". Yanında bir rakam vardır. Rakamın nereden geldiğini soran olursa cevap genelde "geçen yıl şu kadardı, biraz artırdık" olur.
Bu satırın iki sorunu var. Birincisi savunulamaz: finans "bunun karşılığında ne alıyoruz" diye sorduğunda elinizde tek bir toplam vardır. İkincisi yönetilemez: yıl ortasında harcama beklenenin üstüne çıktığında hangi kalemin şiştiğini göremezsiniz, o yüzden ya hepsini kısarsınız ya da hiçbirini.
Bütçeyi parçalamak, daha çok para istemek değildir. Aynı parayı savunulabilir hale getirmektir.
Önce geçen yılın gerçek faturasını çıkarın
Kurumların çoğu yapay zekaya sandığından fazla harcıyor, çünkü harcamanın bir kısmı başka isimlerle geçiyor: bir SaaS aboneliğinin içindeki "akıllı özet" modülü, bir danışmanlık sözleşmesinin içindeki model geliştirme kalemi, bir ekibin kendi kartıyla aldığı abonelikler. Yeni bütçeyi kurmadan önce mevcut tablonun tamamını görmek gerekiyor.
Asagida kurumumuzda son 12 ayda odenen yazilim,
danismanlik ve bulut kalemlerinin listesi var. Bunlari
tarayarak yapay zeka ile ilgili olan veya olma ihtimali
yuksek olanlari cikar. Her biri icin su sutunlari doldur:
- kalem adi ve saglayici,
- yillik tutar,
- yapay zeka ile iliskisi: dogrudan / bir urunun icinde
gomulu / suphe var,
- kullanan birim,
- sozlesme bitis tarihi (biliniyorsa).
Emin olmadiklarini "dogrulanacak" olarak isaretle ve
hangi bilgiyi sormam gerektigini yaz. Tutari verilmeyen
bir kalem icin rakam tahmin etme.
Liste: [muhasebe veya satin alma dokumunu yapistirin]Bu çıktı çoğu zaman iki sürpriz verir: toplam beklenenden yüksektir ve kalemlerin bir kısmının sahibi belirsizdir. Sahipsiz kalemleri bütçeye taşımadan önce kapatın veya bir birime yazın.
Kurmak ile işletmek aynı kalem değildir
Bir uygulamayı ayağa kaldırmanın maliyeti bir kez çıkar; onu her gün çalışır tutmanın maliyeti ise yıl boyunca akar. Bu ikisi tek satırda toplandığında olan şey şudur: proje biter, kurulum parası harcanmıştır, işletme için ayrılmış bir şey yoktur ve uygulama sessizce kullanılmaz hale gelir.
Asagidaki yapay zeka uygulamasini iki ayri butceye ayir.
KURMA butcesi: analiz, entegrasyon, veri hazirligi, test,
egitim, ilk yil lisans/kullanim, tek seferlik danismanlik.
ISLETME butcesi: aylik kullanim veya lisans bedeli,
izleme, hata giderme, model veya surum guncellemesi,
yillik yeniden dogrulama, kullanici destegi.
Her kalem icin tutarin nasil degistigini de yaz:
sabit mi, kullanici sayisina mi, islem hacmine mi bagli.
Sadece bildigin kalemleri yaz, tutar uydurma; bilinmeyen
tutarlari "girilecek" birak.
Uygulama: [uygulamanin ne yaptigini, hangi sistemlere
baglandigini ve kac kisinin kullanacagini yazin]İşletme kalemi kurma kaleminin küçük bir yüzdesi değildir. Kullanım hacmine bağlı bir uygulamada işletme, ikinci yıldan itibaren kurmayı rahatlıkla geçebilir. Bunu bütçe kurulunda önceden söylemek, yıl ortasında ek bütçe istemekten çok daha ucuzdur.
Görünmeyen kalem: doğrulayan insanın zamanı
Yapay zekanın ürettiği çıktı çoğu zaman bir insan tarafından kontrol ediliyor. O kontrol bir maliyet ama hiçbir bütçe satırında görünmüyor, çünkü zaten maaşlı birinin zamanından çıkıyor. Bu, iki türlü yanıltır: tasarruf olduğundan fazla görünür ve doğrulama yükü arttığında kimse fark etmez.
Asagidaki surecte yapay zeka bir cikti uretiyor ve bir
calisan bu ciktiyi kontrol ediyor. Sunu hesapla:
- kontrol adimi ortalama kac dakika suruyor (verilen
bilgiye gore),
- aylik kac cikti uretiliyor,
- toplam aylik kontrol saati,
- bu saatin hangi rolun zamanindan ciktigi.
Ardindan kontrol yukunu azaltabilecek 3 somut degisiklik
oner: hangi cikti turu kontrolsuz gecebilir, hangi kontrol
ornekleme ile yapilabilir, hangi adim otomatik kural ile
degistirilebilir. Her oneri icin riskini de yaz.
Kisi bazli performans degerlendirmesi yapma, sadece
surec duzeyinde calis.
Surec: [adimlari, aylik hacmi ve kontrolu kimin
yaptigini yazin]Bu hesabı yapan yöneticilerin bir kısmı, uygulamanın gerçekte zaman kazandırmadığını görüyor. Bu kötü bir haber değil; bütçeye girmeden önce öğrenilen en ucuz haber.
Pilot fonu ayrı bir kap olsun
Pilotlar yıllık bütçeye tek tek yazıldığında iki şey olur: yıl içinde çıkan iyi bir fikre ayrılmış para yoktur ve bütçesi olan pilot, işe yaramadığı anlaşıldıktan sonra bile parasını harcar. Çözüm, pilotları ayrı bir fon içinde toplamak ve o fona giriş ile çıkış kurallarını önceden yazmak.
Kurumumuz icin bir yapay zeka pilot fonu tasarla.
Sunlari yaz:
- fona basvurmak icin gereken asgari bilgi (problem,
olculecek metrik, kullanici, veri kaynagi),
- bir pilotun tek seferde alabilecegi ust sinir ve
azami sure,
- ara degerlendirme zamani ve o anda bakilacak 3 olcut,
- pilotu durdurma kurallari: hangi sonuc geldiginde
fon kesilir,
- basarili pilotun isletme butcesine nasil gecirilecegi.
Kurallari kisa ve tek sayfada tut, istisna listesi yazma.
Baglam: [yillik pilot butcesi buyuklugunu, kac pilot
hedeflediginizi ve karar merciini yazin]Fonun en değerli maddesi durdurma kuralıdır. Bir pilotu erken kapatabilmek, bütçeyi büyütmeden portföyü büyütmenin tek yoludur.
Tek sayfada savunulabilir hale getirin
Bütçe toplantısında kimse on beş sayfalık tabloyu okumaz. Okunan şey, rakamın neyi satın aldığını bir bakışta anlatan sayfadır. Bu sayfa da promptla hazırlanabilir, ama içeriğini önceki dört adımdan alması şartıyla.
Asagidaki butce kalemlerini tek sayfalik bir savunma
metnine cevir. Su yapida olsun:
- bir cumlede: bu butce neyi satin aliyor,
- uc baslik altinda toplam: mevcut harcamanin devami,
yeni kurulumlar, pilot fonu,
- her baslik icin bir cumlelik gerekce ve olculecek
tek bir sonuc,
- gecen yila gore degisim ve degisimin sebebi,
- kesinti senaryosu: butce yuzde 20 kisilirsa once
hangi kalem durur ve bunun sonucu ne olur.
Abartili fayda cumlesi kurma, verilmeyen tasarruf
rakami yazma.
Kalemler: [onceki adimlarda cikan tabloyu yapistirin]Kesinti senaryosu maddesini atlamayın. Kesinti geldiğinde neyin duracağını önceden söyleyen yönetici, kesintiyi kendisi yönetir; söylemeyen adına başkası karar verir.
Nerede durmanız gerekiyor
Bu promptların hiçbirine kurumun mali tablolarını, sözleşme metinlerini veya çalışan maaş bilgilerini olduğu gibi yapıştırmayın. Kalem adı, yaklaşık tutar ve birim yeterlidir. Kontrol yükü hesabı süreç düzeyinde kalmalı; aynı veriyle kişi bazlı performans çıkarmak hem yanlış hem de gereksizdir.
Model, verdiğiniz tabloyu toplarken de yanılabilir. Çıkan her toplamı bir hesap tablosunda tekrar toplayın. Verilmeyen bir tutarı "sektör ortalaması" diye doldurduğunu görürseniz o satırı silin; bütçeye giren tek bir uydurma rakam, tüm sayfanın güvenilirliğini götürür.
Bütçede tek satır olan şey, yıl içinde tek kararla silinir.