Blog
Kurduğunuz yapay zeka ajanlarının listesi kimsede yok
Kısaca: Yapay zeka ajanları tek tek kurulur, hiçbir yerde toplanmaz. Beşinci ajandan sonra kimse kaç tanesinin çalıştığını, hangisinin hangi sisteme yazdığını ve hangisini kimin durdurabileceğini bilmez. Envanterin değerli sütunu ne yaptığı değil, yanlış yaparsa kimin fark edeceği ve kimin kapatabileceğidir. Aşağıda envanteri çıkarmaktan çeyreklik budamaya kadar beş kopyala-yapıştır prompt var. Hiç kapatılmayan bir ajan yığını, hiç kurulmamış bir ajandan daha pahalıdır.
Birinci ajan bir projedir. Adı vardır, sahibi vardır, bir toplantıda anlatılmıştır. Üçüncüsü de öyledir. Beşinciden sonra bir şey değişir: ajanlar artık tek tek kurulmaya devam eder ama hiçbir yerde toplanmaz.
Bir gün birisi şunu sorar: bizde kaç tane otomasyon çalışıyor. Cevap veren olmaz. Birkaç kişi kendi kurduklarını sayar, listeler çakışır, kimsenin adını hatırlamadığı bir zamanlanmış görev ortaya çıkar. O görev hala her sabah çalışıyordur.
Bu durum beceriksizlikten değil, hızdan doğuyor. Bir ajan kurmak artık bir yazılım projesi değil; bir öğleden sonrası iş. Onay almayı gerektirmeyen, bütçeye düşmeyen, kimseye haber verilmesi gerekmeyen bir iş. Kurulması kolaylaşan her şey, takibi zorlaşan bir şeye dönüşür.
Tek ajan bir iş, beş ajan bir yığın
Ajan sayısı arttıkça değişen şey karmaşıklık değildir. Değişen şey, sistemin kimsenin kafasında tamamen durmamasıdır. Beş ajanı tek bir kişi takip edebilir; sekizinci ajan farklı bir ekip tarafından, farklı bir araçla, farklı bir gerekçeyle kurulmuştur ve ilk beşten haberi yoktur.
Bu noktada üç tanıdık belirti çıkar. Aynı işi yapan iki ajan bulunur ve ikisi de birbirinden farklı sonuç üretir. Bir ajanın çıktısını kimse kullanmıyordur ama ajan çalışmaya devam eder. Bir ajan bozulduğunda kimse fark etmez, çünkü çıktısına bakan belli bir kişi yoktur.
Envanter tutmanın sebebi düzen sevgisi değil. Sebep şu: kapatamadığınız bir şeyi yönetemezsiniz. Listede olmayan ajan kapatılamaz, çünkü varlığı bile tartışılmaz.
Envanterin en önemli sütunu da burada çıkıyor. Ne yaptığı değil, kim durdurabilir. Bu sütun boş kalan her satır, kurumun kendi içinde kör bir noktası demektir.
Buradaki ölçü bilgi işlem envanteriyle de aynı şey değildir. Bilgi işlem envanteri sistemleri sayar; sizin saymanız gereken şey kararlardır. Bir ajan hangi işi insandan devraldıysa, o işin yanlış yapılma ihtimali de artık o ajanın üstündedir ve o ihtimal bir yerde yazılı olmalıdır.
Birinci adım: çalışan her otomasyonu tek tabloya çıkarın
İlk iş bir yönetişim çerçevesi yazmak değil, mevcut durumu kağıda dökmektir. Elinizdeki bilgi dağınıktır: birkaç ekran görüntüsü, birkaç mesaj, birkaç kişinin hatırladığı. Önce o dağınık bilgiyi tek biçime sokun.
Asagida ekibimizin kurdugu veya kullandigi
otomasyonlar ve yapay zeka ajanlari hakkinda
elimdeki dagink bilgi var: arac adlari, kisa
aciklamalar, kimin kurdugu.
Yap:
1) Her kayit icin tek satir cikar: adi, ne isi
yapiyor, neyle tetikleniyor (saat, olay, insan
komutu), hangi sisteme yaziyor, kuran kisi.
2) Ayni isi yapan birden fazla kayit varsa
"muhtemel tekrar" olarak grupla.
3) Hangi sisteme yazdigi belli olmayanlari ayri
bir listeye al.
4) Eksik alanlara "bilinmiyor" yaz, tahmin etme.
Ham bilgi: [yapistir]Bu promptun çıktısı ilk seferde eksik olacaktır ve eksik olması işin bir parçasıdır. "Bilinmiyor" yazan hücre sayısı sizin gerçek görünürlük ölçünüzdür. İkinci listedeki satırlar, yani hangi sisteme yazdığı belirsiz olanlar, aynı zamanda en acil olanlardır.
Ham bilgiyi toplamanın en hızlı yolu da bir anket değildir. Ekibe tek bir soru sorun: bu hafta senin yerine çalışan bir şey var mı, varsa adı ne. İnsanlar "otomasyon" kelimesini duyduğunda kurdukları küçük şeyleri saymaz; "senin yerine çalışan" ifadesini duyduğunda sayar.
İkinci adım: her ajana etki yarıçapı yazın
Bütün ajanlar aynı şey değildir. Size sabah özet hazırlayan bir ajanla müşteriye e-posta gönderen bir ajan aynı tabloda yan yana durur ama aynı dikkati hak etmez. Ayrımı yapan şey ne kadar akıllı olduğu değil, yanlış yaptığında ne kadar uzağa gittiğidir.
Asagida bir otomasyon/ajan envanteri var. Her
satir icin ETKI YARICAPI yaz.
Yap:
1) Ciktiyi kim goruyor: sadece kuran kisi, ekip
ici, kurum ici, kurum disi (musteri, tedarikci,
kamu).
2) Ne degistiriyor: hicbir sey (sadece okuyor),
bir taslak uretiyor, bir kayit guncelliyor, bir
islem baslatiyor.
3) Yanlis calisirsa ilk kim fark eder ve nasil
fark eder.
4) Uc sorudan birinin cevabi "bilinmiyor" ise o
satiri "once bu kapatilmali" listesine koy.
Siralama yapma, etiketleme yap.
Envanter: [yapistir]Üçüncü sorunun cevabı en çok işe yarayan cevaptır. Çıktıya bakan belirli bir kişi yoksa o ajan denetleniyor değil, sadece çalışıyordur. Dördüncü maddedeki liste de size önceliklendirme yapmadan ilk haftanın işini verir.
Bu etiketleme aynı zamanda bir sohbeti bitirir. Ajanların iyi mi kötü mü olduğu tartışması yerine, hangisinin kurum dışına çıktığı tartışması başlar. Birinci tartışma haftalarca sürer ve kimseyi ikna etmez; ikincisi bir tablonun bir sütunuyla kapanır ve ertesi gün iş çıkarır.
Üçüncü adım: son doğrulama tarihi olmayan ajanı çalışmıyor sayın
Bir ajan kurulduğu gün doğru çalışır. Üç ay sonra aynı şeyi yapıyor olması, aynı şeyin hala doğru olduğu anlamına gelmez. Kaynak sistemin bir alanı değişmiştir, bir belge güncellenmiştir, modelin arkasındaki sürüm yenilenmiştir. Hiçbiri gürültü çıkarmaz.
Asagida envanterdeki her ajan icin son kez ne
zaman ve nasil dogrulandigina dair notlar var.
Yap:
1) Her satira son dogrulama tarihi ve dogrulama
bicimi yaz: ciktiya bakildi, ornek uzerinde
test edildi, hic dogrulanmadi.
2) [kac] aydan uzun suredir dogrulanmamis olanlari
ayri basliga al.
3) Her dogrulanmamis ajan icin bir sonraki
kontrolde bakilacak tek somut seyi yaz.
4) Tarihi olmayan satira tarih uydurma, "kayit
yok" yaz.
Notlar: [yapistir]Üçüncü madde bu promptu kullanılabilir yapan maddedir. "Doğrula" talimatı kimsede iş çıkarmaz; "şu çıktıda şu alanın dolu geldiğini kontrol et" talimatı beş dakikada yapılır. Doğrulama tarihi olan ajan sayısı, zamanla ajan sayısından daha anlamlı bir göstergeye dönüşür.
Doğrulama sıklığını da etki yarıçapına bağlayın. Sadece okuyan ve çıktısını tek kişinin gördüğü bir ajan çeyrekte bir kontrol edilebilir. Kurum dışına çıkan ya da bir kaydı değiştiren bir ajan için aynı aralık uzun kalır. Herkese aynı sıklığı yazmak, kolay olan yerde fazla, önemli olan yerde eksik kontrol demektir.
Dördüncü adım: emeklilik kuralını kurarken yazın
Ajanlar kapatılmadığı için birikir. Kapatılmamasının sebebi de duygusal değil, usuldür: kapatma kararını kimin vereceği yazılı olmadığı için kimse vermez. Bu cümleyi kurulum anında yazmak, altı ay sonra yazmaktan çok daha kolaydır.
Asagida yeni kurmak uzere oldugumuz bir
otomasyonun tanimi var.
Yap:
1) Bu otomasyonun artik gerekli olmadigini
gosterecek uc somut isareti yaz.
2) Her isaret icin nasil olculecegini yaz; olcumu
olmayan isaret kullanilmaz.
3) Kapatma kararini kim verir ve kapatinca hangi
is kime geri doner.
4) Kapatma sonrasi silinmesi veya devredilmesi
gereken erisimleri listele.
Fayda tahmini ve yatirim getirisi yazma.
Tanim: [yapistir]Dördüncü madde en çok atlanan maddedir. Bir ajan kapandığında onun adına açılmış hesaplar, anahtarlar ve bağlantılar açık kalır; yıl sonunda kimsenin sahibi olmadığı bir erişim listesi birikir. Kapatma işi ajanı durdurmakla bitmez, erişimi geri almakla biter.
Beşinci adım: çeyrekte bir envanteri budayın
Envanter bir kere çıkarılıp bir yere konulursa altı ay içinde yanlış hale gelir. Yanlış envanter, envantersizlikten daha kötüdür; çünkü insanların ona güvenmesine yol açar.
Asagida envanterin son hali ve her ajan icin son
ceyrekteki kullanim/cikti notlari var.
Yap:
1) Ajanlari uce ayir: isini goruyor, belirsiz,
artik kullanilmiyor.
2) "Belirsiz" her satir icin eksik olan tek
bilgiyi yaz; bu bilgi gelmeden karar verilmez.
3) "Artik kullanilmiyor" her satir icin kapatma
adimlarini yaz: erisim, zamanlanmis gorev,
baglanti, dokuman.
4) Toplam ajan sayisini ve bu ceyrekte azalan
sayiyi en basa yaz.
Oneri cumlesi yazma, liste ver.
Envanter ve notlar: [yapistir]Dördüncü maddedeki iki sayı, bu işin tek dürüst göstergesidir. Ajan sayısı her çeyrek artıyor ve azalan sayı hep sıfırsa envanter tutuyorsunuz ama yönetmiyorsunuz. İlk kez bir ajanı kapattığınız çeyrek, listenin işe yaramaya başladığı çeyrektir.
Budama toplantısının da uzun olması gerekmez. Yarım saat ve tek bir kural yeter: her "belirsiz" satır için ya eksik bilgi bir sahiple ve tarihle çıkar, ya da satır o çeyrek kapatılır listesine geçer. Belirsiz kalmaya devam eden satır üçüncü çeyrekte artık belirsiz değildir; kimsenin ihtiyaç duymadığı bir şeydir.
Sınır: envanter bir kişi takip listesi değildir
Tablodaki "kuran kişi" sütunu bir sorumluluk ataması değil, bir temas noktasıdır. Bu sütun "kim gereksiz otomasyon kurmuş" sorusunun cevabı olarak kullanılmaya başlandığı anda insanlar kurduklarını listeye yazmaz. O noktadan sonra envanter küçülür ama ajan sayısı küçülmez; sadece görünmez olur.
İkinci sınır: bu promptlar envanteri sizin verdiğiniz bilgiden çıkarır. Modelden kurumunuzdaki otomasyonları saymasını istemeyin; sayıları ve araç adlarını makul görünecek şekilde tamamlayabilir. Liste sizden gelir, biçim ondan.
Üçüncü sınır: etki yarıçapı etiketleri bir risk puanı değildir. "Kurum dışına çıkıyor" yazan bir satır otomatik olarak kapatılmaz; sadece önce bakılır. Puana çevirdiğiniz anda tartışma puanın doğruluğuna kayar ve asıl soru olan kim durdurabilir sorusu masadan kalkar.
Kurumunuzda kaç yapay zeka ajanı çalıştığını bilmiyorsanız, sahip olduğunuz şey otomasyon değil birikmiş iştir.