Blog
Arıza kayıtlarınızı kimse okumuyor, yapay zekaya okutun
Kısaca: Enerji şirketlerinde her arıza ve her bakım ziyareti bir iş emri notuyla kapanır. Bu notlar yıllardır birikir ama neredeyse hiç kimse onları toplu okumaz; serbest metindir, kısaltmalarla doludur ve hiçbir rapora sığmaz. Yapay zeka tam olarak bu tür metni okumakta iyidir ve yeni bir veri altyapısı beklemeden başlanabilir. Aşağıda arıza notlarından tekrar eden sorunları, eksik kayıtları ve bakım önceliklerini çıkarmanızı sağlayan beş prompt var.
Bir dağıtım şirketinde, bir santralde ya da bir sayaç operasyonunda sahaya çıkan her ekip işi bitirince bir not yazar. "Klemens gevşek, sıkıldı." "Nem var, pano kapağı contası yok." "Müşteri yok, tekrar gelinecek." Bu cümleler sisteme girer, iş emri kapanır ve bir daha kimse o cümleye bakmaz.
Oysa o notlar, sahanın merkeze yazdığı tek rapordur. Hangi ekipmanın sürekli aynı sebeple arıza verdiğini, hangi bölgede işlerin yarım kaldığını, hangi prosedürün sahada uygulanamadığını anlatırlar. Sorun bilginin olmaması değil, bilginin okunamayacak biçimde durmasıdır.
Çoğu kurum bu notları değerlendirmek için önce bir veri projesi başlatmayı düşünür: alanları standartlaştıralım, açılır liste koyalım, sonra analiz ederiz. Bu proje genellikle iki yıl sürer. Yapay zeka ile bugün elinizdeki dağınık metinden başlayabilirsiniz.
Bu notları neden kimse okumuyor
Arıza notlarının üç özelliği onları klasik raporlamanın dışında bırakır. Serbest metindir, yani sayılamaz. Kişiye göre değişen kısaltmalarla yazılır, yani aranamaz. Ve binlercedir, yani bir insanın oturup okuyacağı hacimde değildir.
Bu yüzden raporlar notun kendisine değil, notun etrafındaki alanlara bakar: kapanış süresi, ekip, bölge, iş emri tipi. Bunlar ne kadar iş yapıldığını gösterir, ama neden yapıldığını göstermez. Aynı trafonun altı ayda dört kez aynı sebeple açılması, kapanış süresi tablosunda hiç görünmez.
Yapay zekanın burada yaptığı şey sihir değil. Dağınık metni okuyup ortak bir dile çevirmek, sonra o dili saymak. İlk iki adım insan için çok pahalıdır, model için ucuzdur.
Önce notların dilini çıkarın
Her saha ekibinin kendi kısaltmaları vardır ve bunlar hiçbir yerde yazılı değildir. Modeli doğrudan sınıflandırmaya sokarsanız bu kısaltmaları tahmin etmeye çalışır ve yanlış tahmin eder. Önce sözlüğü çıkarın, sonra o sözlüğü sahadan bir ustabaşına onaylatın.
Asagida saha ekiplerinin yazdigi ariza ve bakim notlarindan
bir ornek var. Notlarda gecen kisaltmalari, teknik jargonu ve
yazim farklarini cikar.
Her biri icin su sutunlarla bir tablo yap:
- notta gecen hali,
- tahmini acik anlami,
- kac notta gectigi,
- emin misin (evet / hayir).
Anlamindan emin olmadigin kisaltmalari tahmin etme,
"sahaya sorulacak" diye isaretle.
Ayni seyin farkli yazilislarini tek satirda birlestir.
Notlar: [300-500 adet ariza notunu, kisisel bilgileri
cikararak yapistirin]Bu tablo tek başına değerlidir. İlk kez sahada kullanılan dilin yazılı bir karşılığı olur ve sonraki bütün analizler bu sözlüğe dayanır. "Sahaya sorulacak" listesini bir ustabaşıyla yarım saatte kapatabilirsiniz.
Tekrar eden arızayı notun kendisi söyler
Sözlük hazır olunca notları sınıflandırabilirsiniz. Burada amaç arıza tiplerini baştan tanımlamak değil, notların kendisinin hangi grupları oluşturduğunu görmektir. Önceden belirlenmiş kategoriler, sahanın gerçekte yaşadığı sorunu çoğu zaman "diğer" kutusuna iter.
Asagida saha ariza notlari ve bu notlarda gecen kisaltmalarin
sozlugu var. Once sozlugu kullanarak her notu acik dile cevir.
Sonra notlari ariza sebebine gore gruplara ayir.
Gruplari onceden belirleme; notlarin kendisinden cikar.
Her grup icin:
- kisa bir grup adi,
- kac not icerdigi,
- gruba giren 3 tipik not ornegi,
- bu grubun ekipman mi, surec mi, erisim mi,
yoksa musteri kaynakli mi oldugu.
Tek bir gruba koyamadigin notlari "belirsiz" olarak ayir,
zorla bir gruba yerlestirme.
Sozluk: [bir onceki adimda onaylanan tabloyu yapistirin]
Notlar: [ariza notlarini yapistirin]Çıktıda en çok dikkat edilmesi gereken sütun, sorunun kaynağıdır. Kurumlar arızaları genellikle ekipman sorunu olarak okur. Notlar ise sık sık başka bir şey söyler: erişilemeyen saha, eksik malzeme, yanlış atanmış iş emri. Bunlar teknik değil, süreç sorunudur ve çözümü de farklıdır.
Kaydın kendisini de denetleyin
Arıza notlarının bir kısmı hiçbir şey söylemez. "Yapıldı." "Kontrol edildi." "Sorun yok." Bu notlar analiz edilemez ama bir şey anlatırlar: kayıt sisteminin sahada nasıl algılandığını. Hangi iş tiplerinde notların boş kaldığını görmek, veri kalitesini hangi noktada kaybettiğinizi gösterir.
Asagidaki ariza notlarinin kayit kalitesini degerlendir.
Her not icin su uc sorunun cevabini ver:
- ne bulundugu yaziyor mu,
- ne yapildigi yaziyor mu,
- is tamamlandi mi yoksa tekrar ziyaret mi gerekiyor.
Sonra sonuclari is emri tipine ve bolgeye gore ozetle:
hangi gruplarda notlar bilgi tasiyor, hangilerinde bos kaliyor.
Sonuclari ekip veya kisi bazinda raporlama; en kucuk
birim is emri tipi ve bolge olsun.
Notlar: [is emri tipi, bolge ve not metnini iceren
kayitlari yapistirin]Bu analizin sonucu bir suçlama listesi değil, bir tasarım girdisidir. Notların boş kaldığı iş tiplerinde sorun genellikle ekip değil, formun kendisidir: çok alan, az zaman, mobil ekranda yazması zor bir kutu.
Bakım önceliğini sayıdan değil örüntüden çıkarın
Bakım planları çoğu zaman yaşa ve takvime göre yapılır. Arıza notları ise hangi varlığın gerçekten sorun ürettiğini gösterir. İkisi arasındaki farkı görmek için notları varlık bazında okumak gerekir.
Asagida varlik numarasi, tarih ve ariza notunu iceren
kayitlar var. Varlik bazinda su analizi yap:
- ayni varlikta ayni sebeple tekrar eden arizalari bul,
- tekrarlar arasindaki sureyi hesapla,
- son iki ziyarette "gecici cozum" izlenimi veren notlari
isaretle (ornegin sikildi, baglandi, tekrar bakilacak).
Sonuclari en cok tekrar eden 20 varlik olarak listele.
Her varlik icin tek cumlelik bir gozlem yaz ve bu gozlemin
hangi notlara dayandigini kayit numarasiyla goster.
Oneri yazma; sadece oruntuyu tarif et.
Kayitlar: [varlik no, tarih ve not metnini yapistirin]Bu promptun özellikle öneri yazmamasını istiyoruz. Model hangi varlığın değiştirilmesi gerektiğine karar verecek konumda değil; o karar maliyet, güvenlik ve şebeke bilgisi ister. Modelin işi, bakım mühendisinin önüne kanıtıyla birlikte bir liste koymaktır.
Sahaya geri dönmeyen analiz işe yaramaz
Arıza notu analizlerinin çoğu merkezde kalır. Bir sunum hazırlanır, yönetime gider, sahaya hiçbir şey dönmez. Bu olduğunda saha ekibi notların okunmadığını düşünmeye devam eder ve bir sonraki çeyrekte notlar daha da kısalır.
Asagida saha ariza notlarinin analizinden cikan bulgular var.
Bunlari saha ekiplerine gidecek tek sayfalik bir geri
bildirim notuna cevir.
Su bolumler olsun:
- notlarinizdan ogrendiklerimiz (en fazla 3 madde),
- bu bulgularla ne yapiyoruz,
- bundan sonra notta gormek istedigimiz 3 bilgi,
- iyi yazilmis bir not ornegi.
Dil sade olsun, suclayici olmasin, kimseyi isimle anma.
Bulgular: [onceki adimlarin ozetini yapistirin]Bu tek sayfa, analizin en ucuz ve en etkili çıktısıdır. Saha notlarının okunduğunu gördüğünde not kalitesi kendiliğinden artar; bir sonraki analiz de bu yüzden daha iyi olur.
Nerede durmak gerekir
Arıza notları kişilerin yazdığı metinlerdir. Bu analizi teknisyen karnesine çevirmeyin. Kimin kısa not yazdığını, kimin daha çok tekrar ziyaret ürettiğini ölçmeye başladığınız anda notlar savunma metnine döner ve elinizdeki en dürüst veri kaynağını kaybedersiniz.
Notlarda müşteri adı, adres ya da telefon geçebilir. Modele vermeden önce bunları çıkarın ve kurumunuzun onayladığı ortamda çalışın.
Model kısaltmaları, grupları ve örüntüleri emin bir dille yanlış yorumlayabilir. Her çıktıyı kayıt numarasıyla doğrulanabilir tutun ve iş güvenliği ya da şebeke müdahalesi gerektiren hiçbir kararı model çıktısına dayandırmayın; bu kararlar yetkili mühendisindir.
Arıza notu bir kapanış formalitesi değil, sahanın size yazdığı tek rapordur; okumuyorsanız en ucuz uyarı sisteminizi kendi elinizle kapatmışsınız demektir.